Để không ghi sai tên và chức danh, mọi giấy tờ của một buổi làm việc (chương trình, danh sách thành phần, biển tên, sơ đồ chỗ ngồi, thẻ chỗ ngồi bàn tiệc, câu giới thiệu) phải sinh ra từ một bảng gốc duy nhất, lập từ văn bản chính thức của từng bên, và được hai người kiểm chéo bằng cách đọc to. Mọi thay đổi chỉ sửa ở bảng gốc rồi in lại, không sửa lẻ từng tờ.
Sai tên hay sai chức danh là lỗi lễ tân bị nhớ lâu nhất, vì nó chạm vào chính người được mời. Phần lớn lỗi không do cẩu thả mà do có quá nhiều bản: một bản trong thư điện tử, một bản trong tệp chương trình, một bản người điều hành tự gõ. Bài này nói cách lập bảng gốc, nguồn nào đáng tin, các bước kiểm chéo và những chỗ hay sai nhất.
Lấy tên và chức danh từ nguồn nào
Nguồn đáng tin nhất là văn bản chính thức của bên có người đó: công văn cử người, giấy giới thiệu, danh sách đoàn gửi qua thư điện tử của đầu mối. Với người bên mình, nguồn là văn phòng hoặc bộ phận nhân sự, không phải trí nhớ của người soạn. Danh thiếp là nguồn tốt thứ hai, nhưng có thể đã cũ nếu người đó mới được bổ nhiệm.
Những nguồn không nên dùng làm gốc: trang mạng xã hội, kết quả tìm kiếm trên mạng, tài liệu của buổi làm việc lần trước, lời kể của đồng nghiệp. Các nguồn này có thể dùng để phát hiện chỗ nghi ngờ, rồi hỏi lại đầu mối, chứ không dùng để điền thẳng vào bảng gốc.
Khi nhận danh sách, ghi rõ ngày nhận và người gửi ở đầu bảng gốc. Nếu sau đó bên khách gửi danh sách sửa đổi, bảng gốc được cập nhật và ghi thêm một dòng: ngày sửa, sửa gì, theo thư của ai. Dòng ghi này giúp trả lời ngay khi có người hỏi "vì sao biển tên ghi thế này".
Sau các đợt sắp xếp lại bộ máy, sáp nhập đơn vị và tổ chức chính quyền hai cấp tỉnh, xã với ba mươi tư tỉnh thành, nhiều chức danh và tên cơ quan đã đổi. Khi danh sách của bên khách vẫn dùng tên cũ, hỏi lại một câu nhẹ nhàng thay vì tự sửa; có thể họ gửi nhầm bản cũ.
Bảng gốc gồm những cột nào
Bảng gốc có thể là một trang tính đơn giản. Mỗi người một dòng, sắp xếp theo ngôi thứ đã duyệt. Các cột dưới đây đủ cho phần lớn buổi làm việc.
| Cột | Nội dung | Dùng cho |
|---|---|---|
| Thứ tự ngôi thứ | Số thứ tự trong đoàn và trong cả buổi | Sơ đồ chỗ ngồi, thứ tự giới thiệu |
| Danh xưng | Ông, bà; hoặc học hàm nếu dùng | Biển tên, câu giới thiệu |
| Họ tên đầy đủ | Đúng từng dấu theo văn bản gốc | Mọi giấy tờ |
| Cách gọi | Tên gọi khi trao đổi, cách đọc tên khó | Người điều hành, phiên dịch |
| Chức danh | Chức danh hiện tại, đủ chữ "Phó", "Quyền" | Biển tên, chương trình, giới thiệu |
| Đơn vị | Tên chính thức hiện hành | Biển tên, bảng chào mừng, danh sách |
| Bản dịch | Họ tên và chức danh bằng ngôn ngữ làm việc, nếu có khách nước ngoài | Biển song ngữ, danh sách gửi khách |
| Nguồn và ngày | Lấy từ văn bản nào, ngày nhận, người xác nhận | Tra lại khi có thắc mắc |
Từ bảng này, người soạn dùng tính năng trộn dữ liệu hoặc sao chép để ra các giấy tờ khác. Không gõ lại tên bằng tay ở từng tệp, vì mỗi lần gõ lại là một lần có thể sai.
Kiểm chéo hai người: cách làm nhanh mà chắc
Kiểm chéo không cần nhiều thời gian nếu làm đúng cách. Với buổi làm việc hai mươi người, cả quy trình khoảng mười lăm đến hai mươi phút.
- Người thứ nhất cầm văn bản gốc của bên khách và danh sách bên mình từ văn phòng.
- Người thứ hai cầm bản in của bảng gốc.
- Người thứ nhất đọc to từng dòng của văn bản gốc: họ tên đánh vần những chữ dễ nhầm dấu, chức danh đọc đủ, đơn vị đọc đủ.
- Người thứ hai dò trên bảng gốc, đánh dấu từng ô đã khớp, khoanh tròn ô lệch.
- Đổi vai cho phần danh sách bên mình.
- Sửa các ô khoanh tròn trên bảng gốc, ghi dòng thay đổi.
- Sau khi in các giấy tờ từ bảng gốc, kiểm thêm một lượt nhanh trên chính tờ in: biển tên, chương trình, thẻ chỗ ngồi.
Đọc to quan trọng hơn người ta nghĩ. Mắt dễ trượt qua một dấu hỏi thành dấu ngã, nhưng tai bắt được ngay khi nghe "Thủy" và "Thúy". Người kiểm nên là người không soạn bảng; người soạn thường nhìn thấy cái mình định gõ chứ không thấy cái mình đã gõ.
Những chỗ hay sai nhất
Dấu thanh và chữ gần giống. Hỏi và ngã, "d" và "đ", "i" và "y" trong tên riêng. Một số tên có cách viết riêng mà người đó luôn giữ, như dùng "y" thay "i"; chép đúng theo văn bản gốc.
Chữ "Phó", "Quyền", "Phụ trách". Thiếu chữ là nâng cấp người ta, thừa chữ là hạ cấp. Kiểm riêng cột chức danh một lượt chỉ để soát những chữ này.
Chức danh cũ. Người vừa được bổ nhiệm, vừa chuyển đơn vị, vừa nghỉ hưu. Danh sách bên khách gửi một tuần trước có thể đã cũ vào hôm làm việc; hỏi lại đầu mối một ngày trước.
Tên đơn vị sau sáp nhập. Tên sở, ngành, xã, phường, tỉnh mới. Dùng đúng tên trong văn bản của chính đơn vị đó.
Danh xưng sai giới tính. Tên dùng chung cho nam và nữ, đoán giới theo tên là sai. Hỏi đầu mối nếu văn bản không ghi danh xưng.
Tên nước ngoài sai thứ tự. Đảo họ và tên khi chuyển từ danh sách tiếng nước ngoài sang tiếng Việt. Giữ đúng thứ tự và cách viết trong danh sách gốc.
Thay đổi phút chót: chỉ sửa một chỗ
Buổi làm việc nào cũng có thể thay đổi thành phần vào phút chót: thêm người, bớt người, người khác đi thay. Lúc đó áp lực thời gian khiến người làm lễ tân muốn sửa thẳng lên từng giấy tờ. Đó là lúc sai sót sinh ra: biển tên đã đổi nhưng chương trình chưa đổi, danh sách của người điều hành vẫn còn tên người vắng.
Cách làm đúng là sửa bảng gốc trước, rồi in lại những giấy tờ bị ảnh hưởng từ bảng gốc. Nếu không kịp in lại chương trình, ít nhất phải sửa danh sách của người điều hành và biển tên, vì đây là hai thứ được đọc và nhìn thấy ngay trong buổi làm việc. Chương trình in sẵn có thể giữ nguyên, người điều hành giới thiệu đúng theo thực tế.
Báo thay đổi cho tất cả những người dùng thông tin: người điều hành, phiên dịch, người xếp chỗ ngồi, thợ ảnh nếu có ghi chú ảnh, người phục vụ bàn tiệc. Một tin nhắn nhóm ngắn gọn với danh sách mới là đủ.
Sau buổi làm việc, cập nhật bảng gốc lần cuối theo thực tế người có mặt. Bảng này sẽ là cơ sở cho báo cáo nội bộ, thư cảm ơn và lưu hồ sơ đối ngoại, nên phải khớp với những người thật sự đã dự.
Bảng kiểm trước khi gửi và in
Dùng danh sách dưới đây như bước cuối, sau khi đã kiểm chéo bảng gốc.
- Mọi giấy tờ đều sinh từ bảng gốc phiên bản mới nhất.
- Số người trên danh sách khớp với số biển tên và số ghế trên sơ đồ.
- Thứ tự trên chương trình, danh sách giới thiệu và sơ đồ chỗ ngồi giống nhau.
- Cột chức danh đã được soát riêng những chữ "Phó", "Quyền", "Phụ trách".
- Tên đơn vị là tên hiện hành, viết đủ, không viết tắt tuỳ tiện.
- Bản dịch họ tên và chức danh khớp với danh sách bên khách gửi.
- Phông chữ in đủ dấu tiếng Việt, không có ký tự lạ.
- Bảng gốc đã ghi ngày cập nhật và người xác nhận cuối cùng.
Tám dòng này đọc mất hai phút. So với việc phải xin lỗi một lãnh đạo bị ghi sai chức danh trước cả hai đoàn, hai phút ấy luôn đáng bỏ ra.
Mỗi loại giấy tờ ghi tên một kiểu
Cùng một bảng gốc nhưng mỗi loại giấy tờ dùng một phần thông tin khác nhau, và người soạn cần biết loại nào cần gì để không ghi thừa hay thiếu. Chương trình làm việc thường chỉ ghi tên người chủ trì và người phát biểu ở từng mục, kèm chức danh; không cần liệt kê hết thành phần. Danh sách thành phần gửi kèm chương trình thì ghi đủ mọi người, theo ngôi thứ, mỗi người một dòng gồm danh xưng, họ tên, chức danh, đơn vị.
Biển tên để bàn thường dùng họ tên làm dòng chính và chức danh, đơn vị ở dòng dưới, theo một kiểu thống nhất cho cả phòng. Thẻ chỗ ngồi bàn tiệc gọn hơn, thường chỉ danh xưng và họ tên. Sơ đồ chỗ ngồi gửi lãnh đạo duyệt thì cần tên kèm chức danh ngắn để người duyệt nhìn là biết ai ngồi đâu.
Biên bản buổi làm việc ghi thành phần theo thể thức văn bản của bên lập: thường gồm họ tên, chức danh, đơn vị của từng người dự, chia theo từng bên. Đây là giấy tờ có giá trị lưu trữ nên độ chính xác phải cao nhất; lấy theo bảng gốc đã cập nhật người thực dự, không lấy theo danh sách dự kiến.
Vì mỗi loại một kiểu, việc sinh từ bảng gốc càng quan trọng: dữ liệu giống nhau, chỉ cách trình bày khác nhau. Người soạn chuẩn bị sẵn mẫu cho từng loại giấy tờ, mỗi mẫu lấy đúng các cột cần dùng. Lần sau chỉ cần thay bảng gốc mới, mọi mẫu tự cập nhật theo, không còn cảnh gõ lại từng tên.
Câu hỏi thường gặp
Nên lấy tên và chức danh khách từ đâu cho chắc?
Từ văn bản chính thức của bên khách: công văn cử người, giấy giới thiệu hoặc danh sách gửi qua thư điện tử của đầu mối. Danh thiếp là nguồn phụ. Trang mạng hay tài liệu cũ chỉ dùng để phát hiện chỗ nghi ngờ rồi hỏi lại.
Bảng gốc là gì và vì sao cần?
Bảng gốc là một danh sách duy nhất gồm họ tên, danh xưng, chức danh, đơn vị, thứ tự ngôi thứ của mọi người dự. Mọi giấy tờ sinh ra từ đó nên khi sửa chỉ sửa một chỗ, tránh cảnh biển tên đúng mà chương trình sai.
Kiểm chéo tên và chức danh thế nào cho nhanh?
Hai người: một người đọc to văn bản gốc, một người dò trên bảng gốc và khoanh ô lệch, rồi đổi vai. Đọc to giúp bắt lỗi dấu thanh mà mắt dễ bỏ qua. Người kiểm nên là người không soạn bảng.
Khách đổi người phút chót thì sửa giấy tờ nào trước?
Sửa bảng gốc trước, rồi ưu tiên in lại danh sách của người điều hành và biển tên, vì hai thứ này được đọc và nhìn thấy ngay. Báo thay đổi cho người điều hành, phiên dịch, người xếp chỗ bằng một tin nhắn nhóm.
Danh sách bên khách ghi tên đơn vị cũ thì có tự sửa không?
Không tự sửa. Hỏi lại đầu mối bên khách một câu nhẹ nhàng về tên chính thức hiện nay, vì có thể họ gửi nhầm bản cũ hoặc có lý do riêng. Sau khi được xác nhận mới cập nhật bảng gốc.
Chỗ nào trên danh sách hay sai nhất?
Dấu thanh trong tên riêng, các chữ "Phó", "Quyền", "Phụ trách" trong chức danh, chức danh cũ của người mới bổ nhiệm, tên đơn vị sau sáp nhập và danh xưng sai giới tính. Nên soát riêng từng loại lỗi này một lượt.