TrongVong.comTrọng Vọng
Cờ, biển tên và xưng hô chức danh

Cách xưng hô với lãnh đạo trong buổi làm việc: chức danh, "anh chị" hay "ông bà"

Xưng hô với lãnh đạo trong buổi làm việc có khách: lúc nào gọi theo chức danh, lúc nào "anh chị", lúc nào "ông bà", tự xưng thế nào và chỗ hay vấp khi có hai bên.

A young employee slightly bowing while greeting a senior manager in a corridor of a modern Vietnamese office, figures seen from the side, soft focus background

Trong buổi làm việc có khách, cách an toàn là gọi lãnh đạo theo chức danh ("thưa Giám đốc", "thưa Chủ tịch", "thưa thầy Hiệu trưởng") khi nói trước đông người, dùng "ông, bà" với khách lớn tuổi, khách nước ngoài hoặc khi giới thiệu chính thức, và chỉ dùng "anh, chị" khi đơn vị vốn quen gọi như vậy và không khí buổi làm việc cho phép. Tự xưng thì "em" hoặc "chúng em" với người trên, xưng theo tên đơn vị khi nói thay cho cả đơn vị.

Xưng hô tiếng Việt không có một bộ quy tắc cố định; nó thay đổi theo tuổi, chức vụ, loại hình đơn vị, vùng miền và cả mức độ thân quen. Chính vì vậy buổi làm việc có hai bên là lúc dễ vấp: cách gọi quen ở văn phòng mình chưa chắc hợp khi có khách ngồi đó. Bài này đưa ra cách chọn theo từng loại đơn vị, các tình huống khó và vài câu mẫu.

Gọi theo chức danh: lựa chọn ít sai nhất trước đông người

Khi nói trước cả phòng họp, người phát biểu hay người điều hành thường gọi lãnh đạo bằng chức danh, có hoặc không kèm họ tên: "thưa Giám đốc", "thưa ông Giám đốc", "kính thưa đồng chí Chủ tịch" ở cơ quan nhà nước. Cách gọi này ít sai vì nó gắn với vị trí chứ không phụ thuộc tuổi tác hay mức độ thân quen.

Chức danh dùng để gọi là chức danh cao nhất người đó đang giữ trong tư cách tham dự buổi làm việc. Một người vừa là Chủ tịch hội đồng quản trị vừa là Tổng Giám đốc, trong buổi làm việc về kinh doanh thường được gọi theo chức điều hành. Nếu không rõ, hỏi thư ký hoặc văn phòng trước.

Với cấp phó, khi giới thiệu chính thức phải nói đủ "Phó Giám đốc". Khi gọi trực tiếp trong trao đổi, nhiều đơn vị quen lược chữ "Phó" thành "thưa Giám đốc" hoặc gọi "anh, chị" để nghe thân mật. Có hai điều cần nhớ: không lược "Phó" khi cấp trưởng đang ngồi cùng bàn, vì nghe như đang gọi nhầm người; và không lược trong văn bản, biển tên, phần giới thiệu.

Với khách, chức danh được gọi theo đúng như bên khách giới thiệu. Nếu khách là "Giám đốc chi nhánh" thì gọi "thưa Giám đốc", không tự nâng thành "Tổng Giám đốc" hay rút thành "anh".

Cách xưng hô quen dùng theo loại đơn vị

Bảng dưới là thói quen phổ biến, không phải quy định. Mỗi đơn vị có văn hoá riêng; khi đến làm việc ở đơn vị khác, nghe cách người của họ gọi nhau rồi điều chỉnh theo.

Loại đơn vịGọi lãnh đạo trước đông ngườiTrao đổi trực tiếp
Cơ quan nhà nước, chính quyền xã, tỉnh"Đồng chí" kèm chức danh, hoặc chức danh"Anh, chị" kèm chức danh hoặc tên, tuỳ độ thân quen
Doanh nghiệp nhà nướcChức danh, "đồng chí" ở một số dịp chính thức"Anh, chị" phổ biến
Doanh nghiệp tư nhânChức danh, hoặc "ông, bà" với khách"Anh, chị" kèm tên là phổ biến
Trường học"Thầy, cô" kèm chức danh: thầy Hiệu trưởng, cô Phó Hiệu trưởng"Thầy, cô" kèm tên
Bệnh viện, viện nghiên cứuHọc hàm, học vị hoặc chức danh"Anh, chị", "thầy" với người đào tạo mình
Doanh nghiệp có vốn nước ngoàiDanh xưng kèm họ hoặc tên theo thói quen của công tyThường theo quy ước nội bộ

Điều đáng chú ý là ở trường học, "thầy, cô" gần như luôn thắng chức danh: gọi "thầy Hiệu trưởng" tự nhiên hơn nhiều so với "ông Hiệu trưởng". Ở bệnh viện, viện nghiên cứu, học hàm học vị thường được dùng khi giới thiệu chính thức.

"Anh, chị" hay "ông, bà": chọn theo người nghe

"Anh, chị" là mặc định ở nhiều nơi. Trong doanh nghiệp, kể cả với giám đốc, gọi "anh, chị" kèm tên là cách phổ biến, tạo không khí làm việc gần gũi. Nhưng trong buổi làm việc có khách, nên thêm chức danh một vài lần đầu để khách biết người đang được gọi là ai.

"Ông, bà" dùng khi cần trang trọng. Gọi "ông, bà" phù hợp với khách lớn tuổi, khách cấp cao mà bên mình chưa quen, khách nước ngoài khi nói qua phiên dịch, và trong phần giới thiệu chính thức. Gọi "ông, bà" với người trẻ hơn mình nhiều trong không khí thân mật có thể nghe xa cách.

Tuổi tác và chức vụ lệch nhau. Khi lãnh đạo trẻ hơn người nói nhiều tuổi, gọi theo chức danh là cách gỡ tốt nhất: nó tôn trọng vị trí mà không làm người lớn tuổi phải xưng "em" khó xử. Ngược lại, lãnh đạo lớn tuổi hơn hẳn thì nhân viên trẻ có thể dùng "chú, cô" trong nội bộ, nhưng trước khách nên chuyển sang chức danh.

Vùng miền. Cùng một chữ "anh, chị" nhưng mức độ thân mật khác nhau ở mỗi vùng. Khi đến làm việc ở địa phương khác, nghe người bản địa gọi nhau trong vài phút đầu rồi điều chỉnh, không áp nguyên cách gọi của nơi mình.

Tự xưng thế nào cho đúng mực

Tự xưng khó không kém gọi người khác. Với lãnh đạo bên mình và lãnh đạo bên khách, nhân viên thường xưng "em" khi nói riêng và "chúng em" khi nói thay cho nhóm. Người lớn tuổi hơn lãnh đạo có thể chọn cách xưng theo tên đơn vị hoặc vai trò: "bộ phận kỹ thuật xin báo cáo", "phòng kế toán đề xuất", vừa trang trọng vừa tránh lúng túng chuyện tuổi tác.

Khi phát biểu đại diện đơn vị, tự xưng bằng tên đơn vị là cách thường gặp nhất: "Công ty A xin cảm ơn", "nhà trường xin báo cáo", "Ủy ban nhân dân xã xin tiếp thu". Cách này giữ giọng chính thức và nhấn mạnh rằng người nói đang thay mặt tập thể.

Ở buổi làm việc có cấp trên về, cấp dưới không nên xưng quá thân mật với cấp trên trước mặt đoàn, dù ngày thường vẫn gọi nhau "anh em". Một sự thân mật quá mức trước khách có thể làm khách cảm thấy mình đứng ngoài.

Nhìn chung, nguyên tắc là trang trọng hơn ngày thường một bậc. Buổi làm việc có khách là sân khấu chung của hai bên, không phải văn phòng riêng của mình. Khách có thể đề nghị gọi thân mật hơn; khi đó làm theo đề nghị của khách là phép lịch sự.

Câu mẫu trong những tình huống thường gặp

Các câu dưới đây là mẫu giả định, đổi chức danh và tên cho phù hợp.

  • Mời lãnh đạo bên mình phát biểu: "Xin kính mời ông Phạm Văn E, Giám đốc công ty, phát biểu chào mừng đoàn."
  • Trả lời câu hỏi của trưởng đoàn khách: "Thưa ông Nguyễn Văn A, về tiến độ giao hàng, bộ phận sản xuất xin báo cáo như sau."
  • Chuyển câu hỏi sang cấp phó: "Thưa Giám đốc, nội dung này xin để Phó Giám đốc Hoàng Thị G trả lời cụ thể."
  • Nhân viên báo cáo với lãnh đạo bên mình trước khách: "Thưa Giám đốc, chúng em đã chuẩn bị đủ mẫu thử để đoàn xem."
  • Ở trường học: "Kính thưa thầy Hiệu trưởng, kính thưa đoàn giáo viên trường bạn."
  • Ở buổi làm việc với chính quyền: "Kính thưa đồng chí Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, kính thưa các đồng chí trong đoàn."

Những câu trên đều có cùng một khung: kính thưa hoặc thưa, danh xưng, chức danh, rồi mới đến nội dung. Khung này khó sai, và khi đã quen thì người nói không phải nghĩ lâu.

Lỗi hay gặp và cách tránh

Gọi lãnh đạo bằng biệt danh, chữ "sếp" trước khách. Trong nội bộ có thể quen, nhưng trước khách nghe suồng sã. Chuyển sang chức danh hoặc "anh, chị" kèm tên.

Gọi khách bằng tên riêng quá sớm. Gọi khách cấp cao bằng tên riêng khi chưa được mời là thiếu lễ, đặc biệt với khách lớn tuổi. Dùng "ông, bà" kèm họ tên hoặc chức danh.

Đổi cách gọi giữa buổi. Đầu buổi gọi "thưa ông Giám đốc", giữa buổi chuyển sang "anh" khi chưa ai đề nghị. Giữ nhất quán, trừ khi khách chủ động đề nghị gọi thân mật hơn.

Gọi sai chức danh. Thường là nhầm giữa người trưởng và người phó, hoặc dùng chức danh cũ của người vừa được bổ nhiệm. Kiểm danh sách trước buổi làm việc.

Hai bên gọi lệch tầng. Bên mình gọi khách là "ông, bà" nhưng lại gọi lãnh đạo mình là "anh" ngay trước mặt khách, tạo cảm giác bên mình thân mật còn khách bị đẩy ra xa. Giữ cùng một tầng trang trọng cho cả hai bên.

Khi cấp trên của lãnh đạo mình cùng ngồi trong phòng

Tình huống khó nhất là khi buổi làm việc có nhiều tầng lãnh đạo: tổng công ty về làm việc với công ty con, sở về làm việc với trường, hay chủ tịch hội đồng quản trị dự cùng giám đốc điều hành. Người nói phải gọi đúng từng người mà không làm ai lu mờ.

Câu mở đầu nên chào theo thứ tự ngôi thứ, từ người cao nhất trong phòng: "Kính thưa ông Chủ tịch hội đồng quản trị, kính thưa ông Tổng Giám đốc, kính thưa đoàn khách." Khi có khách từ bên ngoài, khách cấp cao nhất được chào đầu tiên, sau đó mới đến lãnh đạo cao nhất bên mình. Nếu cấp trên của đơn vị mình đến với tư cách đoàn công tác, họ được coi là khách và được chào trước.

Trong lúc trao đổi, khi trả lời câu hỏi của người cấp cao hơn, gọi đúng người đó, không gọi qua lãnh đạo trực tiếp của mình kiểu "thưa anh Giám đốc, em xin trả lời câu hỏi của chủ tịch". Hướng câu trả lời thẳng về người hỏi: "Thưa Chủ tịch, về nội dung này…".

Một chỗ hay vấp là gọi lãnh đạo trực tiếp của mình bằng "anh" quen miệng trong khi gọi cấp cao hơn bằng chức danh đầy đủ. Trước người cấp cao hơn, nên nâng cách gọi lãnh đạo trực tiếp lên chức danh cho cân. Mọi người trong phòng đều được gọi theo cùng một tầng trang trọng, chỉ thứ tự chào là khác nhau theo ngôi thứ.

Câu hỏi thường gặp

Trong buổi làm việc nên gọi lãnh đạo là "anh" hay theo chức danh?

Trước đông người và có khách, gọi theo chức danh là lựa chọn ít sai nhất, ví dụ "thưa Giám đốc". "Anh, chị" phù hợp khi đơn vị quen gọi như vậy và trong trao đổi trực tiếp, nhưng nên thêm chức danh vài lần đầu để khách biết đang nói với ai.

Khi nào nên gọi khách là "ông, bà"?

Khi khách lớn tuổi, khách cấp cao chưa quen, khách nước ngoài nói qua phiên dịch hoặc trong phần giới thiệu chính thức. Với khách trẻ hơn trong không khí thân mật, "anh, chị" kèm chức danh thường tự nhiên hơn.

Có được lược chữ "Phó" khi gọi Phó Giám đốc không?

Trong trao đổi trực tiếp, nhiều nơi quen lược đi. Nhưng không lược khi cấp trưởng đang ngồi cùng bàn, và không lược trong phần giới thiệu, biển tên hay văn bản. Lúc giới thiệu chính thức luôn nói đủ chức danh.

Nhân viên lớn tuổi hơn lãnh đạo thì xưng hô thế nào?

Gọi lãnh đạo theo chức danh là cách gỡ tốt nhất, vì tôn trọng vị trí mà không bắt người lớn tuổi phải xưng em. Khi tự xưng có thể dùng tên bộ phận hoặc vai trò, ví dụ "phòng kế toán xin báo cáo".

Ở trường học có nên gọi "ông Hiệu trưởng" không?

Ở trường học, "thầy, cô" kèm chức danh tự nhiên hơn nhiều, ví dụ "thầy Hiệu trưởng", "cô Phó Hiệu trưởng". Gọi "ông, bà Hiệu trưởng" nghe xa cách và chỉ hợp trong một số văn bản hay dịp rất trang trọng.

Khách đề nghị gọi thân mật bằng tên thì có nên làm theo không?

Nên làm theo, vì đó là ý muốn của khách và là phép lịch sự. Tuy vậy trong phần phát biểu chính thức hay khi giới thiệu khách với người khác, vẫn nên dùng danh xưng và chức danh đầy đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138