Nguyên tắc dễ nhớ nhất khi đặt cờ để bàn: cờ của bên nào đặt về phía người của bên đó, và khách ngồi bên phải chủ nhà (tính theo hướng người ngồi nhìn ra phía trước), nên cờ khách cũng nằm ở bên phải. Nhìn từ phía người dự hoặc máy ảnh, cờ khách vì thế hiện ở bên trái khung hình. Hai lá cờ phải cùng kích thước, cùng độ cao, vải lành, đúng màu và đúng chiều.
Bài dưới đây đi qua ba kiểu bàn hay gặp nhất (bàn hội đàm hai đoàn ngồi đối diện, bộ ghế tiếp khách, bàn ký kết), cách tự kiểm chiều cờ, lúc nào doanh nghiệp không cần dùng quốc kỳ và những lỗi khiến cả buổi làm việc mất điểm ngay từ khung ảnh đầu tiên. Phần quy định chi tiết về treo quốc kỳ thuộc lễ tân nhà nước; ở đây chỉ nêu nguyên tắc phổ biến, chỗ cần chắc thì tra quy định hiện hành hoặc hỏi bộ phận đối ngoại của cơ quan chủ quản.
Vì sao cờ khách nằm bên phải: logic chủ – khách đằng sau một lá cờ nhỏ
Trong lễ tân, bên phải của người chủ là vị trí danh dự. Khách được mời ngồi ở đó, đứng ở đó khi chụp ảnh, đi ở đó khi dẫn đường. Lá cờ để bàn chỉ là cách nói lại điều ấy bằng hình ảnh: lá cờ đại diện cho một bên, nên nó phải đứng cạnh người của bên đó. Nếu khách ngồi bên phải chủ nhà mà cờ khách lại nằm bên trái, khung ảnh sẽ cho thấy người này đứng sau cờ của người kia, một lỗi người trong nghề nhìn là thấy ngay.
Điều dễ nhầm là "bên phải" tính theo hướng nào. Quy ước chung là tính theo hướng của người ngồi ở bàn nhìn ra, không phải hướng của người đứng xem. Vì vậy khi đứng dưới phòng nhìn lên, người mới làm thường thấy cờ khách nằm bên tay trái mình và tưởng là sai. Cách gỡ đơn giản: đi vòng ra sau bàn, ngồi thử vào ghế của chủ nhà, nhìn ra cửa; lá cờ ở bên tay phải mình phải là cờ của khách.
Nguyên tắc này không phân biệt nước lớn nước nhỏ, đoàn đông hay đoàn ít. Hai lá cờ được đối xử bình đẳng: cùng khổ, cùng chất liệu, cùng chiều cao cán, không lá nào nghiêng hay rủ hơn lá nào. Chỗ ưu tiên dành cho khách là phép lịch sự của chủ nhà, không phải sự xếp hạng giữa hai nước.
Ba kiểu bàn hay gặp và chỗ đặt cờ
Bảng dưới đây gom ba tình huống thường gặp ở doanh nghiệp, trường học và cơ quan khi tiếp đoàn nước ngoài. "Bên phải" luôn tính theo hướng người ngồi nhìn ra.
| Kiểu bàn | Người ngồi | Chỗ đặt cờ |
|---|---|---|
| Bàn hội đàm, hai đoàn ngồi đối diện | Trưởng đoàn mỗi bên ngồi giữa cạnh bàn của mình | Mỗi lá cờ đặt trước mặt trưởng đoàn của bên đó, hoặc một giá đôi ở giữa bàn với mỗi cờ quay về phía đoàn mình |
| Bộ ghế tiếp khách (hai ghế chính đặt chéo nhau) | Khách chính ngồi ghế bên phải chủ nhà | Một giá cờ đôi đặt trên bàn nhỏ giữa hai ghế, cờ khách về phía ghế khách; hoặc cờ chân đứng sau lưng mỗi người |
| Bàn ký kết, hai người ký ngồi cùng một phía | Người ký bên khách ngồi bên phải người ký bên chủ | Giá cờ đôi ở giữa bàn, cờ khách về phía người ký bên khách; cờ đứng phía sau xếp cùng chiều |
| Bàn họp chữ U hoặc bàn tròn có một khách chính | Khách chính ngồi bên phải chủ toạ | Thường chỉ đặt một giá đôi trước hai người ngồi giữa, không rải cờ khắp bàn |
Với bàn hội đàm đối diện, nhiều nơi chọn cách đặt mỗi lá cờ trước mặt trưởng đoàn bên mình vì người dự ngồi hai phía đều thấy rõ cờ của mình. Cách dùng một giá đôi ở giữa gọn hơn khi bàn hẹp; khi đó cần xoay để mỗi lá cờ hướng về đúng đoàn của nó, tránh tình trạng một đoàn chỉ nhìn thấy cờ của bên kia.
Thứ tự chuẩn bị cờ để bàn trước buổi làm việc
Việc chuẩn bị cờ nên giao cho một người cụ thể, có hạn chót rõ ràng, không để đến sáng hôm đón khách mới lục kho.
- Hỏi lại bên khách hoặc bộ phận đối ngoại: buổi làm việc có dùng quốc kỳ không, hay chỉ cờ của hai tổ chức.
- Lấy mẫu cờ chuẩn của nước bạn từ nguồn chính thống (cơ quan đại diện của nước đó, bộ phận đối ngoại của đơn vị chủ quản), không lấy hình trôi nổi.
- Kiểm tỷ lệ, màu và chi tiết hoạ tiết của lá cờ đặt mua so với mẫu; với quốc kỳ Việt Nam, ngôi sao năm cánh phải có một cánh chĩa thẳng lên trên.
- Chuẩn bị đủ số lượng cộng một bộ dự phòng, kèm giá cờ chắc chân, cán cùng chiều cao.
- Là phẳng cờ, kiểm vải không bạc màu, không sờn mép, không vết ố.
- Đặt thử trên bàn ít nhất một giờ trước giờ đón, ngồi vào ghế chủ nhà nhìn ra để soát lại bên phải, bên trái.
- Chụp một ảnh thử từ vị trí thợ ảnh sẽ đứng để chắc lá cờ không che mặt người và không bị micro, lọ hoa che khuất.
Nếu khâu này do một đơn vị dịch vụ đảm nhận, người phụ trách lễ tân của chủ nhà vẫn phải tự soát bước sáu và bảy. Đơn vị dịch vụ quen đặt cờ theo một mẫu cố định, trong khi phòng họp và chỗ ngồi của từng buổi lại khác nhau.
Chiều cờ: lỗi nhỏ nhưng là lỗi nặng
Cờ ngược chiều. Nhiều quốc kỳ có sọc ngang hoặc khối màu đối xứng, đảo ngược lại trông vẫn "giống cờ". Đây là lỗi nặng nhất vì bên khách nhận ra ngay. Cách phòng: in một ảnh mẫu khổ nhỏ dán vào hộp cờ, người đặt cờ so từng lá trước khi đặt lên bàn.
Cờ bị xoay mặt trái. Cờ để bàn may hai lớp thường không có vấn đề, nhưng cờ một lớp in một mặt sẽ có mặt trái mờ hoặc ngược hình. Mặt chính phải quay về phía người dự và máy ảnh.
Hai cờ khác khổ. Mua lẻ từng lá ở hai nơi khác nhau dễ dẫn tới cờ bên này to hơn bên kia vài phân. Trên ảnh, chênh lệch ấy rất rõ. Đặt mua cùng một đợt, cùng một nơi.
Cán cờ nghiêng về một phía. Giá đôi có hai cán chéo nhau; nếu một cán lỏng, lá cờ sẽ ngả xuống bàn. Siết chặt và kiểm lại sau khi lau bàn hoặc kê lại đồ.
Cờ cũ dùng lại. Cờ để bàn lưu kho qua nhiều buổi thường nhàu, bạc. Một lá cờ phai màu đặt trước khách nước ngoài là thông điệp không ai muốn gửi. Hết mùa hay sau mỗi đợt dùng nhiều, kiểm kho và thay lá đã cũ.
Khi nào doanh nghiệp không cần dùng quốc kỳ để bàn
Không phải buổi tiếp khách nước ngoài nào cũng cần quốc kỳ. Một buổi làm việc thương mại thuần tuý giữa hai công ty, không có cơ quan nhà nước dự, không có tính chất đại diện cho quốc gia, thường chỉ cần biểu trưng hoặc cờ của hai công ty, hoặc không cần cờ nào. Đặt quốc kỳ một cách tuỳ tiện ở buổi làm việc doanh nghiệp đôi khi lại khiến buổi gặp trông nặng nề hơn mức cần thiết.
Ngược lại, khi buổi làm việc có lãnh đạo cơ quan nhà nước tham dự, có tính chất hợp tác giữa hai địa phương, hai trường thuộc hai nước, hoặc bên khách chủ động đề nghị, thì nên dùng quốc kỳ đúng nghi thức. Khi phân vân, cách an toàn là hỏi thẳng bên khách qua đầu mối liên lạc: buổi làm việc này hai bên có dùng cờ không, dùng cờ nước hay cờ tổ chức.
Khi dùng cả quốc kỳ lẫn cờ doanh nghiệp, quốc kỳ được đặt ở vị trí trang trọng hơn và không bị lấn át: cờ doanh nghiệp không to hơn, không cao hơn, không chen giữa hai lá quốc kỳ. Cách gọn nhất là để quốc kỳ trên bàn, còn biểu trưng doanh nghiệp đặt ở phông nền hoặc ở bìa tài liệu.
Lỗi hay gặp và cách gỡ ngay tại chỗ
Phần lớn lỗi về cờ phát hiện được trong năm phút kiểm cuối nếu có người chuyên trách đứng nhìn từ đúng góc.
- Phát hiện cờ đặt nhầm bên khi khách đã vào phòng: không đổi giữa lúc hai bên đang nói. Chờ lúc chuyển phần (mời nước, chụp ảnh), lễ tân bước lên xoay giá cờ, động tác gọn, không giải thích ồn ào.
- Thiếu một lá cờ vì hỏng phút chót: thà bỏ cả hai lá còn hơn chỉ đặt cờ của một bên. Hai bên phải bình đẳng trên bàn.
- Bàn quá chật, cờ che mặt người ngồi: hạ xuống loại giá thấp hơn hoặc chuyển sang cờ chân đứng phía sau.
- Khách đổi người ngồi chính, ghế bị dịch: cờ đi theo người, không đi theo ghế. Dời giá cờ theo chỗ ngồi mới của trưởng đoàn.
- Quạt hoặc điều hoà thổi làm cờ vắt lên cán: chỉnh hướng gió hoặc dùng loại cờ có thanh ngang giữ phẳng.
Sau buổi làm việc, người phụ trách ghi lại vài dòng: phòng nào, kiểu bàn nào, đặt cờ thế nào, có gì vướng. Lần sau gặp đúng phòng ấy chỉ cần mở ghi chú ra là chuẩn bị lại được trong mười phút.
Tiếp khách ngoài trụ sở: nhà hàng, khách sạn, phòng họp thuê
Nhiều buổi làm việc với khách nước ngoài không diễn ra ở trụ sở mà ở phòng họp khách sạn, phòng riêng của nhà hàng hoặc hội trường thuê. Khi đó cờ để bàn phải mang theo, và người phụ trách thường quên rằng mình không còn quen phòng. Cần đến sớm hơn bình thường, ít nhất bốn mươi lăm phút, để xem bàn thật, hướng cửa thật và chỗ khách sẽ bước vào.
Ở phòng thuê, nhân viên khách sạn hay nhà hàng có thể đã đặt sẵn cờ theo thói quen của họ. Đừng mặc định là đúng. Hãy hỏi họ đặt theo hướng nào, rồi tự ngồi thử vào ghế chủ nhà để soát lại. Nếu họ dùng cờ của họ, kiểm luôn khổ, màu và chiều như với cờ của mình; nếu không đạt, thay bằng bộ mang theo.
Bàn tiệc chiêu đãi thường không đặt cờ để bàn trên mọi bàn. Nếu muốn dùng, chỉ đặt một giá đôi ở bàn chính, giữa chủ tiệc và khách chính, theo đúng nguyên tắc cờ khách về phía khách. Rải cờ lên mọi bàn tiệc vừa rối mắt, vừa vướng việc phục vụ món ăn.
Cuối buổi, cờ được thu lại cẩn thận, gấp hoặc cuộn theo nếp, cho vào hộp riêng, không nhét chung với khăn bàn hay dây điện. Người phụ trách đếm lại số lá trước khi rời phòng; cờ bỏ quên ở phòng thuê là chuyện xảy ra thường xuyên hơn người ta nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Cờ khách đặt bên trái hay bên phải khi nhìn từ dưới lên?
Nhìn từ phía người dự hoặc máy ảnh, cờ khách nằm bên trái. Lý do là "bên phải" trong lễ tân tính theo hướng người ngồi ở bàn nhìn ra, và khách được mời ngồi bên phải chủ nhà, nên cờ khách cũng ở bên đó.
Buổi làm việc giữa hai công ty có bắt buộc đặt quốc kỳ không?
Thường là không. Buổi làm việc thương mại thuần tuý có thể chỉ dùng cờ hoặc biểu trưng của hai công ty, hoặc không dùng cờ. Nếu có cơ quan nhà nước dự hoặc bên khách đề nghị thì nên dùng quốc kỳ đúng nghi thức, khi phân vân thì hỏi bên khách.
Hai lá cờ để bàn có phải bằng nhau không?
Phải bằng nhau về khổ, chất liệu và chiều cao cán. Hai lá cờ đại diện cho hai bên bình đẳng; chỗ ưu tiên dành cho khách chỉ nằm ở vị trí bên phải, không nằm ở kích thước. Nên mua cùng một đợt để tránh chênh lệch.
Nếu chỉ còn một lá cờ vì lá kia bị hỏng thì làm sao?
Không đặt cờ của một bên. Thà bỏ cả hai lá khỏi bàn còn hơn để một bên có cờ, một bên không. Kinh nghiệm là luôn chuẩn bị thêm một bộ dự phòng cất cạnh phòng họp trong suốt buổi làm việc.
Làm sao biết quốc kỳ của khách đang đặt đúng chiều?
Lấy mẫu chuẩn từ nguồn chính thống như cơ quan đại diện của nước bạn hoặc bộ phận đối ngoại của đơn vị chủ quản, in một ảnh nhỏ dán vào hộp cờ, rồi so từng lá trước khi đặt. Nhiều quốc kỳ có sọc đối xứng rất dễ bị đặt ngược.
Quy định treo quốc kỳ chi tiết tra ở đâu?
Treo và sử dụng quốc kỳ trong hoạt động đối ngoại có quy định riêng về lễ tân nhà nước. Bài này chỉ nêu nguyên tắc phổ biến; khi cần chắc chắn, hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi văn phòng, bộ phận đối ngoại của cơ quan chủ quản trước buổi làm việc.