Quà lưu niệm cho đoàn khách đi theo hai hướng: vật biểu trưng của đơn vị (mô hình, tranh, đĩa trang trí, vật phẩm có biểu tượng đơn vị) hoặc sản vật địa phương mang tính văn hoá (gốm, sơn mài, đan lát, sản phẩm làng nghề). Chọn hướng nào tuỳ quan hệ hai bên và mục đích chuyến làm việc; tiêu chí chung là gọn, bền, dễ mang theo, mang tính biểu trưng và không có giá trị vật chất lớn.
Bài này giúp người làm văn phòng đặt câu hỏi đúng trước khi chuẩn bị quà lưu niệm cho đoàn: khi nào dùng vật biểu trưng, khi nào dùng sản vật địa phương, quà trưởng đoàn khác quà thành viên ra sao, những gì cần tính khi khách ở xa hay khách nước ngoài, và cách giữ sổ theo dõi để không tặng trùng. Bài không bàn chuyện chọn quà biếu cá nhân theo dịp.
Quà lưu niệm khác quà biếu ở đâu
Quà biếu là quà người với người, thường theo dịp như Tết, lễ, thăm hỏi, mang yếu tố tình cảm cá nhân. Quà lưu niệm trong bối cảnh lễ tân đối ngoại là quà đơn vị với đơn vị, gắn với một chuyến làm việc cụ thể, mục đích là để lại một kỷ niệm về đơn vị chủ nhà hay về địa phương nơi đoàn đến. Món quà lưu niệm thường được đặt ở phòng truyền thống, phòng khách hay tủ trưng bày của đơn vị nhận, không phải mang về nhà riêng.
Vì là quà của tổ chức, quà lưu niệm nên có tính đại diện: nhìn vào là nhớ đến đơn vị hay vùng đất đã đến. Nó cũng nên bền, vì sẽ được trưng bày lâu. Thực phẩm, đồ uống thường không hợp làm quà lưu niệm chính giữa hai đơn vị, vì dùng xong là hết, không trưng bày được, và với cơ quan nhà nước còn dễ bị hiểu là quà biếu.
Giá trị của quà lưu niệm nằm ở ý nghĩa, không ở giá tiền. Nhiều cơ quan, doanh nghiệp có quy chế riêng về quà tặng đối ngoại, quy định loại quà và mức chi; người chuẩn bị nên đọc quy chế của chính đơn vị mình trước, và hỏi văn phòng bên nhận nếu nghi ngờ quà có thể vượt quy định bên họ.
Ví dụ giả định: một trường đại học ở Huế đón đoàn trường bạn ở Cần Thơ. Phòng hợp tác quốc tế chọn một đĩa gốm men lam vẽ cảnh cổng trường, kèm hộp gỗ có lót vải. Món quà vừa gợi nhớ trường, vừa gợi nhớ nghề gốm của vùng, đặt được trong tủ trưng bày phòng khách của trường bạn.
Hai hướng chọn: biểu trưng đơn vị và sản vật địa phương
Bảng dưới so sánh hai hướng để người chuẩn bị cân nhắc theo từng đoàn.
| Tiêu chí | Vật biểu trưng của đơn vị | Sản vật địa phương mang tính văn hoá |
|---|---|---|
| Ví dụ | Mô hình sản phẩm, tranh khắc trụ sở, đĩa, kỷ niệm chương | Gốm, sơn mài, khảm, đan lát, tranh làng nghề |
| Gợi nhớ điều gì | Đơn vị chủ nhà, lĩnh vực hoạt động | Vùng đất, văn hoá nơi đoàn đến |
| Hợp với đoàn nào | Đối tác lâu dài, đoàn đến ký kết, đoàn cùng ngành | Đoàn tỉnh bạn, đoàn nước ngoài, đoàn đến lần đầu |
| Chuẩn bị | Cần đặt làm trước, có khi vài tuần | Mua được ở làng nghề, cơ sở thủ công, cần chọn kỹ chất lượng |
| Điểm cần tránh | Quà mang tính quảng cáo lộ liễu như hộp in to tên công ty | Vật dễ vỡ, cồng kềnh, khó mang lên máy bay |
| Dùng lại cho đoàn sau | Dễ, làm sẵn số lượng | Có thể đổi mẫu theo mùa, theo làng nghề |
Nhiều đơn vị kết hợp cả hai: một sản phẩm làng nghề địa phương có gắn một chi tiết nhỏ của đơn vị, như hộp sơn mài có khắc tên đơn vị ở mặt đáy. Cách này vừa có tính văn hoá, vừa không lộ liễu, và đơn vị có thể đặt làm sẵn một lô dùng cho cả năm.
Quà cho trưởng đoàn và quà cho thành viên
Quà lưu niệm chính chỉ có một món, trao giữa hai trưởng đoàn, đại diện cho đơn vị chủ nhà gửi đơn vị khách. Món này nên có kích thước vừa phải, trang trọng, đặt trưng bày được. Nếu đoàn khách đến từ nhiều đơn vị, có thể chuẩn bị một món cho mỗi đơn vị, cùng loại để không ai thấy bị đối xử khác.
Quà cho thành viên là tuỳ chọn. Nếu có, nên là vật nhỏ, dùng được, như sổ tay bìa cứng, bút, cốc sứ, khăn lụa, túi vải làng nghề, giống nhau cho mọi người cùng cấp. Quà thành viên không trao trước ống kính, chỉ đặt sẵn trong túi ở chỗ ngồi hoặc gửi lên xe.
Nếu trong đoàn có lãnh đạo cấp cao hơn trưởng đoàn cùng đi, như lãnh đạo tỉnh đi cùng đoàn doanh nghiệp, cần hỏi trước văn phòng đoàn có muốn trao quà riêng cho vị lãnh đạo đó không. Thường thì quà vẫn trao qua trưởng đoàn để giữ tính đơn vị, nhưng hỏi trước tránh được lúng túng.
Phiên dịch, lái xe, cán bộ đi theo đoàn cũng nên được nghĩ đến. Một túi quà nhỏ như các thành viên khác là đủ thể hiện sự trân trọng với người đã giúp buổi làm việc diễn ra.
Tiêu chí chọn một món quà lưu niệm phù hợp
Trước khi đặt hay mua, người chuẩn bị kiểm món quà theo các tiêu chí sau.
- Gọn: một người cầm bằng hai tay được, cho vừa vào va li hoặc hành lý xách tay.
- Bền: không dễ vỡ, không phai màu nhanh, không có hạn dùng.
- Có tính biểu trưng: nhìn vào gợi nhớ đơn vị hay địa phương, không phải món đồ mua đâu cũng có.
- Không lộ liễu quảng cáo: tên đơn vị nếu có thì nhỏ, kín đáo, ở mặt sau hay mặt đáy.
- Không có giá trị vật chất lớn: không vàng, bạc, đá quý, không đồ điện tử đắt tiền, không phong bì.
- Hợp văn hoá của khách: tránh hình ảnh, màu sắc, con số mà nền văn hoá của khách kiêng; hỏi phiên dịch hoặc văn phòng bên khách khi chưa chắc.
- Có hộp và túi đựng sạch đẹp: hộp cứng chống va đập, túi giấy hoặc túi vải có quai chắc.
- Mang theo được trên máy bay: không chất lỏng quá mức cho phép, không vật sắc nhọn, không vật dễ gây hiểu nhầm khi soi chiếu.
Tiêu chí thứ tám hay bị bỏ qua. Một con dao làng nghề, một chai rượu ngâm hay một bình gốm lớn có thể rất ý nghĩa nhưng khiến khách khổ sở ở sân bay. Với đoàn đi máy bay, chọn món nhẹ, dẹt, đóng hộp chắc.
Quà cho khách nước ngoài: những điều cần tính thêm
Với khách nước ngoài, sản vật mang tính văn hoá Việt Nam thường được quý hơn vật biểu trưng của đơn vị. Tranh sơn mài nhỏ, hộp khảm, khăn lụa, gốm men đều là lựa chọn quen thuộc. Kèm một tấm thiệp nhỏ bằng tiếng của khách giới thiệu ngắn về chất liệu, làng nghề làm ra món quà, khách sẽ có câu chuyện để kể khi trưng bày.
Khách nước ngoài phải mang quà qua hải quan, cả ở Việt Nam lẫn nước họ. Một số nước hạn chế mang vào sản phẩm từ động vật, thực vật, gỗ chưa qua xử lý, đồ cổ. Nếu chưa rõ, chọn đồ thủ công từ vật liệu đã qua chế biến như gốm nung, sơn mài, vải. Đồ cổ hay đồ có giá trị văn hoá lớn thì không nên làm quà lưu niệm vì còn thủ tục xuất khẩu riêng.
Màu sắc, con số, hình ảnh có ý nghĩa khác nhau ở mỗi nền văn hoá. Người chuẩn bị không cần biết hết, chỉ cần hỏi phiên dịch hoặc văn phòng bên khách một câu: món quà dự định là thế này, có điều gì cần tránh không. Những lưu ý chi tiết theo từng nước thuộc về phong tục giao tiếp, không phải phạm vi của bài này.
Với khách là cán bộ của chính phủ nước ngoài, nhiều nước có quy định chặt về nhận quà, có khi phải khai báo hoặc nộp lại cho cơ quan. Quà càng mang tính biểu trưng, giá trị càng khiêm tốn, càng ít gây khó cho người nhận.
Gói quà và sổ theo dõi quà đã tặng
Gói quà lưu niệm nên chỉn chu nhưng đơn giản: hộp cứng, giấy gói trơn hoặc vải, nơ nhỏ hoặc không nơ. Tránh gói quá cầu kỳ khiến khách ngại mở, hoặc gói bằng loại giấy màu lòe loẹt. Với quà cần trưng ra lúc chụp ảnh, dùng hộp có mặt trong hoặc hộp mở nắp được, quà đặt trên lót vải.
Mỗi món quà lưu niệm chính có một thiệp kèm, ghi tên đơn vị tặng, tên đơn vị nhận, dịp và ngày. Thiệp đặt trong túi quà. Phần lời trên thiệp do người chủ trì duyệt.
Văn phòng nên giữ một sổ theo dõi quà lưu niệm, có thể là một bảng tính đơn giản: ngày, đơn vị nhận, trưởng đoàn nhận, món quà, số lượng quà thành viên, quà đáp lễ nhận được. Sổ này có ba tác dụng. Thứ nhất, tránh tặng trùng một món cho cùng đơn vị ở lần sau. Thứ hai, biết đã nhận quà gì từ ai để khi đoàn đó quay lại có thể nhắc đến. Thứ ba, phục vụ việc quyết toán, kiểm tra theo quy chế chi tiêu.
Quà lưu niệm nhận được từ đoàn khách cũng nên được ghi vào sổ và xử lý theo quy chế của đơn vị: trưng bày ở phòng truyền thống, phòng khách, hoặc với cơ quan nhà nước thì báo cáo và quản lý theo quy định về nhận quà. Không để quà nhận về nằm ở phòng riêng của trưởng đoàn mà không ai biết.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn quà lưu niệm cho đoàn khách là đặc sản hay vật biểu trưng?
Đối tác lâu dài, đoàn cùng ngành hợp với vật biểu trưng của đơn vị. Đoàn tỉnh bạn, đoàn nước ngoài, đoàn đến lần đầu hợp với sản vật địa phương mang tính văn hoá. Nhiều đơn vị kết hợp cả hai, như sản phẩm làng nghề có khắc nhỏ tên đơn vị.
Có nên tặng đồ ăn, đồ uống làm quà lưu niệm cho đoàn không?
Không nên làm quà lưu niệm chính, vì dùng xong là hết, không trưng bày được, lại dễ bị hiểu là quà biếu. Nếu muốn giới thiệu sản vật ăn uống của địa phương, có thể mời đoàn dùng trong bữa tiếp, không cần đóng thành quà.
Quà lưu niệm cho khách nước ngoài cần lưu ý gì?
Chọn vật gọn, nhẹ, đóng hộp chắc để mang lên máy bay; tránh sản phẩm từ động vật, thực vật chưa xử lý và đồ cổ vì vướng hải quan; hỏi phiên dịch hoặc văn phòng bên khách về màu sắc, hình ảnh cần tránh; kèm thiệp giới thiệu bằng tiếng của khách.
Có cần tặng quà cho từng thành viên trong đoàn không?
Không bắt buộc. Nếu có, chọn vật nhỏ, dùng được, giống nhau cho mọi người cùng cấp, đặt sẵn tại chỗ ngồi hoặc gửi lên xe. Quà lưu niệm chính vẫn chỉ trao giữa hai trưởng đoàn.
Vì sao nên có sổ theo dõi quà lưu niệm?
Sổ giúp không tặng trùng món cho cùng đơn vị ở lần sau, nhớ được đã nhận quà gì từ ai, và phục vụ việc kiểm tra theo quy chế chi tiêu của đơn vị. Một bảng tính đơn giản với ngày, đơn vị, món quà là đủ dùng.
Quà lưu niệm có cần ghi tên đơn vị lên không?
Có thể ghi nhưng nên nhỏ và kín đáo, ở mặt sau hoặc mặt đáy. Quà in to tên đơn vị trông giống vật phẩm quảng cáo, làm giảm tính trang trọng và khách khó đặt trưng bày ở phòng khách của họ.