Kịch bản chi tiết theo phút là tài liệu nội bộ của bên chủ nhà, chia buổi tiếp khách thành từng mốc nhỏ, mỗi mốc ghi giờ, việc xảy ra, ai làm, ở đâu, dấu hiệu bắt đầu và phương án khi trục trặc. Nó khác chương trình làm việc gửi khách: chương trình nói khách sẽ trải qua những gì, kịch bản nói bên mình phải làm gì để những điều đó diễn ra trơn tru.
Bài dưới đây đưa các cột nên có trong một kịch bản, một đoạn mẫu cho giờ đầu tiên của buổi đón đoàn, cách chia vai cho người điều phối, lễ tân, phục vụ nước, thợ ảnh, lái xe, cách ra hiệu cho nhau mà khách không thấy, và cách tổng duyệt với kịch bản trong tay.
Vì sao cần kịch bản riêng ngoài chương trình làm việc
Chương trình làm việc có bảy tám dòng, mỗi dòng nửa tiếng đến một tiếng. Trong nửa tiếng đó có cả chục việc nhỏ phải xảy ra đúng lúc: xe khách rẽ vào cổng thì bảo vệ mở barie, người đón bước ra bậc thềm, thang máy được giữ sẵn, đèn phòng họp bật, nước được rót khi khách vừa ngồi chứ không phải trước đó mười phút cho nguội. Không ai nhớ hết những việc này trong đầu, nhất là khi người làm là nhân viên kiêm nhiệm.
Kịch bản biến những việc nhỏ đó thành một danh sách có giờ, có tên người. Ai cầm kịch bản cũng biết lúc này mình phải ở đâu và đang chờ dấu hiệu gì. Khi buổi tiếp khách lệch giờ, người điều phối chỉ cần nói lùi mười phút theo kịch bản, cả đội hiểu ngay.
Kịch bản còn là chỗ ghi các quyết định nhỏ đã được lãnh đạo duyệt: ai ra sảnh đón, đón ở bậc thềm hay trong sảnh, giám đốc đi cùng trưởng đoàn bên nào, quà lưu niệm để ở đâu và ai đưa cho giám đốc. Có kịch bản thì không ai phải chạy đi hỏi lại vào phút chót.
Với buổi tiếp nhỏ, khách ba bốn người, kịch bản có thể chỉ là nửa trang. Với buổi đón đoàn đông có tham quan, bữa trưa và lễ ký, kịch bản có thể dài vài trang. Dài hay ngắn, nguyên tắc vẫn như nhau: mỗi việc có giờ, có người, có chỗ.
Các cột của một kịch bản chi tiết
Bảng dưới liệt kê các cột nên có. Văn phòng nhỏ có thể gộp cột, nhưng đừng bỏ cột người làm và cột dấu hiệu bắt đầu.
| Cột | Ghi gì | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Giờ | Giờ dự kiến theo phút, ví dụ 8 giờ 52 | Cả đội cùng một nhịp |
| Dấu hiệu bắt đầu | Việc gì xảy ra thì bắt đầu, ví dụ xe khách qua cổng | Giờ có thể lệch, dấu hiệu thì không |
| Việc | Một hành động cụ thể, bắt đầu bằng động từ | Tránh ghi chung chung như chuẩn bị |
| Người làm | Tên và vai, một người chịu trách nhiệm chính | Không để hai người cùng nghĩ người kia làm |
| Địa điểm | Sảnh, hành lang tầng hai, cửa phòng họp | Biết mình đứng đâu |
| Phương án dự phòng | Nếu thang máy hỏng, nếu khách đến sớm | Đỡ lúng túng khi trục trặc |
| Ghi chú | Đồ cần cầm, câu cần nói, người cần báo | Chi tiết riêng cho từng mốc |
Cột dấu hiệu bắt đầu là cột phân biệt kịch bản của người có kinh nghiệm. Giờ ghi trên giấy chỉ là dự kiến; khách đến sớm hay muộn thì mọi việc trượt theo. Khi đã ghi việc này bắt đầu khi việc kia xảy ra, đội lễ tân tự chạy theo chuỗi, không phải nhìn đồng hồ.
Đoạn mẫu: một giờ đầu của buổi đón đoàn đến làm việc
Ví dụ giả định: Công ty A ở Bình Dương đón đoàn sáu người của Công ty B ở Hà Nội, khách đi xe riêng từ khách sạn đến, chương trình bắt đầu lúc 9 giờ.
| Giờ | Dấu hiệu | Việc | Người làm |
|---|---|---|---|
| 8 giờ 15 | Theo giờ | Kiểm phòng họp: đèn, điều hoà, máy chiếu, biển tên, nước, tài liệu để bàn | Chị Lan, lễ tân chính |
| 8 giờ 30 | Theo giờ | Gọi đầu mối bên khách hỏi xe đã rời khách sạn chưa | Anh Quân, điều phối |
| 8 giờ 40 | Khách báo xe đã đi | Báo bảo vệ cổng, giữ chỗ đỗ trước sảnh | Anh Quân |
| 8 giờ 50 | Bảo vệ báo xe khách qua cổng | Chánh văn phòng bước ra bậc thềm; lễ tân giữ thang máy tầng trệt | Anh Hưng, chị Mai |
| 8 giờ 52 | Xe dừng trước sảnh | Mở cửa xe phía trưởng đoàn, chào, mời vào sảnh | Anh Hưng |
| 8 giờ 55 | Đoàn vào thang máy | Báo lên tầng hai qua tin nhắn: khách đang lên | Chị Mai |
| 8 giờ 57 | Thang máy mở ở tầng hai | Giám đốc đứng ở cửa phòng họp đón trưởng đoàn | Giám đốc, chị Lan đứng sau |
| 9 giờ 00 | Khách ngồi xuống | Rót nước, đóng cửa phòng họp, thợ ảnh chụp vài khuôn rồi lui ra | Phục vụ, thợ ảnh |
Đoạn mẫu cho thấy mỗi dòng đều có một người chịu trách nhiệm và một dấu hiệu nối với dòng trước. Nếu xe khách đến muộn mười phút, cả chuỗi từ dòng 8 giờ 50 trở đi trượt theo mà không ai phải sửa giấy.
Phân vai trong đội tiếp khách
Người điều phối. Một người duy nhất cầm kịch bản đầy đủ, có quyền quyết định lùi, rút gọn hay đổi thứ tự trong phạm vi lãnh đạo đã cho phép. Người này không kiêm việc phục vụ, không đi theo đoàn mà đứng ở vị trí nhìn được nhiều chỗ nhất.
Lễ tân đón và dẫn đường. Đứng ở các điểm chuyển: bậc thềm, cửa thang máy, hành lang, cửa phòng họp. Mỗi người giữ một điểm, dẫn đoàn qua điểm của mình rồi báo cho người ở điểm tiếp theo.
Phục vụ nước và giải lao. Biết chính xác lúc nào vào phòng, rót cho ai trước theo ngôi thứ, lúc nào rút ra. Không đi lại trong phòng khi đang có người phát biểu, trừ khi được ra hiệu.
Kỹ thuật phòng họp. Lo máy chiếu, micro, mạng, trình chiếu. Ngồi ở góc phòng hoặc phòng bên cạnh, có sẵn máy dự phòng và bản tài liệu trên thiết bị nhớ rời.
Thợ ảnh. Biết những khoảnh khắc cần chụp: đón ở cửa, ngồi vào bàn, phát biểu của hai trưởng đoàn, trao quà, ảnh chung. Ngoài những lúc đó thì đứng yên một góc, không chụp liên tục làm khách mất tự nhiên.
Lái xe và bảo vệ. Biết giờ đón, giờ tiễn, chỗ đỗ, lối ra. Lái xe đưa đoàn đi tham quan phải có số liên lạc của người điều phối và biết lộ trình dự phòng.
Người cầm quà và tài liệu. Giữ quà lưu niệm, bìa văn kiện, bút ký ở một chỗ kín gần phòng họp, mang ra đúng lúc người điều phối ra hiệu, đưa đúng tay người trao.
Ra hiệu và liên lạc trong lúc buổi tiếp đang diễn ra
Trong phòng họp, đội phục vụ không thể gọi điện hay nói to với nhau. Cách quen dùng là nhóm tin nhắn riêng cho đội, để điện thoại ở chế độ rung, và một vài dấu hiệu tay đã thống nhất trước: giơ một ngón tay là còn một phút, bàn tay xoè ngang là chờ, gật đầu là bắt đầu. Dấu hiệu càng ít càng dễ nhớ, chỉ nên có ba bốn kiểu.
Người điều phối nên đứng hoặc ngồi ở chỗ nhìn thấy cả người chủ trì lẫn cửa phòng. Khi người chủ trì liếc về phía người điều phối, đó thường là lúc cần một thông tin: còn bao nhiêu thời gian, quà đã sẵn chưa, xe đã đến chưa. Người điều phối trả lời bằng dấu hiệu tay hoặc một mẩu giấy nhỏ gấp đôi, đặt cạnh tay người chủ trì từ phía sau.
Với buổi tiếp có nhiều điểm, như vừa phòng họp vừa xưởng vừa nhà ăn, nên có một người ở mỗi điểm báo trước cho điểm sau khoảng năm phút. Nhà ăn biết đoàn sắp đến thì mới dọn món nóng, xưởng biết đoàn sắp tới thì mới bật đèn, cho công nhân vào vị trí.
Một điều nên dặn cả đội: không bàn chuyện nội bộ trong nhóm tin nhắn khi đang có khách, không chụp màn hình gửi ra ngoài. Nhóm chỉ dùng cho câu ngắn kiểu khách đang lên, quà sẵn sàng, xe đến cổng.
Tổng duyệt và phát kịch bản cho đội
Kịch bản nên xong trước buổi tiếp ít nhất một ngày, được lãnh đạo hoặc chánh văn phòng duyệt. Bản phát cho đội không cần đủ mọi cột; mỗi người nhận bản rút gọn chỉ có những dòng liên quan đến mình, kèm số liên lạc của người điều phối. Người điều phối giữ bản đầy đủ.
Buổi tổng duyệt không cần có lãnh đạo, chỉ cần đội phục vụ đi bộ một vòng theo đúng lộ trình khách sẽ đi: từ cổng, qua sảnh, lên thang, vào phòng họp, ra xưởng, về nhà ăn. Đi một vòng là phát hiện ngay những chỗ giấy không thấy được: cửa phụ bị khoá, thang máy chở hàng đang chiếm thang khách, hành lang đang sơn dở, nhà vệ sinh gần phòng họp chưa có giấy.
Tổng duyệt cũng là lúc thử các thiết bị: bật máy chiếu với đúng tệp trình chiếu, thử micro, thử điều hoà ở mức đặt sẵn, kiểm tra ánh sáng cho ảnh chung. Nếu có lễ ký, người giúp ký tập thao tác mở bìa và chuyền bìa với người đứng thế chỗ.
Sau buổi tiếp, người điều phối ghi lại những chỗ kịch bản lệch với thực tế: mốc nào trễ, vì sao, phương án nào đã dùng. Lần sau lập kịch bản cho đoàn tương tự, bản ghi này giúp tính thời gian sát hơn hẳn.
Lỗi hay gặp khi làm kịch bản và cách tránh
Các lỗi dưới đây thường gặp ở những đơn vị lần đầu lập kịch bản chi tiết.
- Viết việc chung chung như chuẩn bị phòng họp: thay bằng các việc cụ thể, bật điều hoà hai mươi lăm độ, đặt biển tên, rót nước vào bình.
- Một việc ghi hai người cùng làm: chọn một người chịu trách nhiệm chính, người kia là hỗ trợ.
- Không có phương án dự phòng: ít nhất ghi cho ba tình huống khách đến sớm, đến muộn, mất điện hay hỏng máy chiếu.
- Kịch bản sát giờ từng phút mà không có dấu hiệu: khi lệch giờ cả đội rối.
- Gửi nhầm kịch bản nội bộ cho bên khách: đặt tên tệp rõ là nội bộ, tách hẳn khỏi tệp chương trình gửi khách.
- Không tổng duyệt lộ trình: phát hiện cửa khoá hay thang hỏng khi khách đã đứng trước mặt.
- Người điều phối kiêm phục vụ: đến lúc cần quyết định thì đang bận rót nước.
Kịch bản tốt không phải kịch bản dài, mà là kịch bản mỗi người đọc phần của mình trong hai phút và biết ngay phải làm gì. Nếu phải giải thích thêm bằng lời mới hiểu, dòng đó cần viết lại.
Câu hỏi thường gặp
Kịch bản tiếp khách khác chương trình làm việc thế nào?
Chương trình làm việc gửi cho khách, chia theo mốc lớn, nói khách sẽ làm gì. Kịch bản là tài liệu nội bộ của bên chủ nhà, chia theo phút, ghi ai trong đội làm việc gì, ở đâu, khi nào bắt đầu và phương án khi trục trặc.
Buổi tiếp khách nhỏ có cần kịch bản không?
Buổi tiếp ba bốn khách ở phòng khách vẫn nên có nửa trang ghi giờ đón, ai ra đón, ai rót nước, ai chụp ảnh, quà để đâu. Viết mất mười phút nhưng giúp tránh cảnh mọi người cùng chờ nhau hoặc cùng chạy ra một lúc.
Ai nên giữ vai điều phối trong buổi tiếp khách?
Nên là người hiểu cả chương trình lẫn tính lãnh đạo, thường là chánh văn phòng, trưởng phòng hành chính hay trợ lý giám đốc. Người này không kiêm việc phục vụ để luôn rảnh tay quyết định khi có thay đổi.
Có cần tổng duyệt khi tiếp khách không?
Nên đi tổng duyệt lộ trình một lượt, nhất là khi khách đi qua nhiều điểm. Tổng duyệt phát hiện những chỗ giấy tờ không cho thấy như cửa phụ bị khoá, thang máy đang chở hàng, nhà vệ sinh chưa sẵn sàng hay máy chiếu không nhận tệp.
Làm thế nào để đội phục vụ liên lạc mà khách không để ý?
Dùng một nhóm tin nhắn riêng với điện thoại để rung, kèm ba bốn dấu hiệu tay thống nhất trước như còn một phút, chờ, bắt đầu. Người điều phối đứng ở chỗ nhìn được người chủ trì và cửa phòng để trao đổi bằng ánh mắt.
Khách đến sớm hơn kịch bản thì xử lý thế nào?
Kịch bản nên có sẵn phương án: mời khách vào phòng chờ hoặc phòng khách, mời nước, báo ngay cho lãnh đạo. Nhờ cột dấu hiệu bắt đầu, các việc phía sau tự dịch lên theo, đội không phải sửa giờ trên giấy.