Trong tiệc chiêu đãi, người bên chủ và người bên khách nên ngồi xen kẽ nhau, để mỗi vị khách luôn có người bên chủ ngồi cạnh tiếp chuyện, mời món và giới thiệu. Xen theo ngôi thứ: khách chính kẹp giữa chủ tiệc và người thứ hai bên chủ, khách thứ hai kẹp giữa chủ tiệc và người thứ ba bên chủ, rồi toả dần ra, mỗi khách ngồi cạnh người bên chủ có cấp gần với mình và có việc liên quan tới mình.
Nhiều buổi tiệc kết thúc mà hai bên vẫn chưa biết tên nhau, vì mỗi bên ngồi một nửa bàn. Xếp xen kẽ là cách đơn giản nhất để tránh chuyện đó. Nhưng xen thế nào cho đúng ngôi thứ, chọn ai ngồi cạnh ai, và khi nào thì không cần xen, là những việc người làm lễ tân phải tính trước. Phần dưới trả lời từng câu.
Vì sao nên ngồi xen kẽ
Lý do đầu tiên là câu chuyện. Người ta có xu hướng nói chuyện với người ngồi cạnh nhiều hơn người ngồi đối diện. Nếu hai bên ngồi thành hai nửa, cuộc trò chuyện chung chỉ diễn ra ở hai điểm giáp ranh, còn lại là hai nhóm nói chuyện riêng. Ngồi xen, mỗi người đều có ít nhất một người bên kia ngồi cạnh, và bữa tiệc thật sự trở thành buổi gặp gỡ.
Lý do thứ hai là chăm sóc. Khách ở nơi lạ thường ngại gọi món, ngại hỏi nhà vệ sinh ở đâu, ngại từ chối đồ uống. Người bên chủ ngồi cạnh là người mời món, giải thích món địa phương, gọi thêm nước, và đỡ lời khi khách không muốn dùng đồ uống có cồn. Một vị khách ngồi giữa hai người cùng đoàn sẽ không có ai làm những việc đó.
Lý do thứ ba là công việc. Tiệc chiêu đãi thường đi sau một buổi làm việc hoặc trước một giai đoạn hợp tác. Người bên chủ sẽ làm việc với ai trong đoàn khách thì được xếp ngồi cạnh người đó. Một bữa ăn ngồi cạnh nhau giúp lần trao đổi sau qua điện thoại, thư từ dễ hơn nhiều.
Lý do cuối là sự cân bằng. Ngồi xen kẽ khiến không bên nào trông như "phe" của mình đông hơn. Khách không cảm thấy bị bên chủ vây quanh, bên chủ không trông như đang ngồi chờ khách.
Xen theo thứ tự nào: quy tắc kẹp đôi
Cách xen phổ biến nhất là mỗi vị khách được kẹp giữa hai người bên chủ, và cấp của hai người kẹp gần với cấp của khách. Ví dụ giả định một bàn mười người, năm chủ năm khách, ghế đánh số theo chiều kim đồng hồ từ chủ tiệc.
| Ghế | Người ngồi | Kẹp giữa |
|---|---|---|
| 1 | Chủ tiệc (chủ số 1) | Khách số 1 và khách số 2 |
| 2 | Khách số 1 | Chủ số 1 và chủ số 2 |
| 3 | Chủ số 2 | Khách số 1 và khách số 3 |
| 4 | Khách số 3 | Chủ số 2 và chủ số 4 |
| 5 | Chủ số 4 | Khách số 3 và khách số 5 |
| 6 | Khách số 5 | Chủ số 4 và chủ số 5 |
| 7 | Chủ số 5 | Khách số 5 và khách số 4 |
| 8 | Khách số 4 | Chủ số 5 và chủ số 3 |
| 9 | Chủ số 3 | Khách số 4 và khách số 2 |
| 10 | Khách số 2 | Chủ số 3 và chủ số 1 |
Bàn này xen hoàn hảo: không có hai người cùng bên nào ngồi cạnh nhau. Khách số 1 được kẹp giữa chủ tiệc và chủ số 2, hai người cao nhất bên chủ. Khách số 2 kẹp giữa chủ tiệc và chủ số 3. Càng xa chủ tiệc, cấp hai bên càng giảm đều. Khi số người hai bên bằng nhau và chẵn, xen hoàn hảo luôn làm được; khi lệch, có chỗ buộc phải để hai người cùng bên ngồi cạnh.
Chọn người bên chủ ngồi cạnh từng khách
Cấp gần nhau. Trưởng phòng ngồi cạnh trưởng phòng, chuyên viên cạnh chuyên viên. Một chuyên viên trẻ ngồi cạnh phó giám đốc đoàn khách dễ lúng túng, câu chuyện khó đi tiếp.
Có việc liên quan. Người phụ trách hợp đồng ngồi cạnh người phụ trách hợp đồng bên kia; kỹ sư ngồi cạnh kỹ sư. Có chung một việc là có chuyện để nói ngay từ món đầu.
Có ngôn ngữ chung. Với đoàn khách nước ngoài, xếp những người bên chủ nói được tiếng của khách cạnh những vị khách không cần phiên dịch suốt bữa. Phiên dịch chính để dành cho bàn chính hoặc cụm khách quan trọng nhất.
Có năng lực tiếp chuyện. Không phải ai cũng giỏi bắt chuyện. Những người bên chủ trầm tính nên ngồi cạnh khách cùng tính, hoặc ở gần người bên chủ hoạt bát để được kéo vào câu chuyện.
Hiểu món ăn và địa phương. Khách ở xa đến thường hỏi về món, về vùng đất. Người bên chủ là người địa phương nên được rải đều, mỗi cụm khách có một người.
Khi số người hai bên lệch nhau
Hiếm khi số người hai bên bằng nhau. Khi bên chủ đông hơn, cách làm là để những người bên chủ dư ra ngồi cạnh nhau ở phía xa chủ tiệc, thường gần lối phục vụ. Họ là người lo việc, ngồi đó vừa hợp lý vừa dễ đứng lên. Không nên chèn hai người bên chủ cạnh nhau ngay sát chủ tiệc, vì đó là vùng dành cho khách.
Khi bên khách đông hơn, việc khó hơn, vì nhất định sẽ có hai khách ngồi cạnh nhau. Chọn cặp khách thấp ngôi nhất và quen nhau nhất trong đoàn để ngồi liền, ở phía xa chủ tiệc. Ngoài ra, có thể đề nghị bên chủ bổ sung một hai người, chẳng hạn cán bộ trẻ có liên quan tới công việc, để cân lại.
Một trường hợp thường gặp là đoàn khách có một người không cùng đơn vị, chẳng hạn một chuyên gia độc lập hay đại diện đơn vị thứ ba. Người này nên ngồi cạnh người bên chủ chứ không kẹp giữa hai người của đoàn chính, vì họ có thể không thân với đoàn và dễ bị lạc lõng.
Khi số người lẻ khiến bàn tròn không chia đều được, đừng cố giữ xen kẽ bằng mọi giá. Ưu tiên giữ đúng ngôi thứ ở năm ghế quanh chủ tiệc, chấp nhận có một điểm hai người cùng bên ngồi cạnh nhau ở cuối bàn.
Khi nào không cần ngồi xen kẽ
Bữa tiệc có hội đàm ở bàn. Khi bữa tiệc thực chất là buổi làm việc tiếp tục, hai đoàn có thể ngồi đối diện theo kiểu bàn dài, mỗi bên một cạnh, để trưởng hai đoàn và phiên dịch làm việc được. Xen kẽ lúc này làm rối trao đổi chính thức.
Tiệc rất nhỏ. Bàn bốn đến sáu người, ai cũng nói chuyện được với tất cả. Chỉ cần giữ khách chính bên phải chủ tiệc.
Khách cần ngồi cùng nhau vì lý do riêng. Ví dụ một vị khách lớn tuổi cần người cùng đoàn hỗ trợ, hoặc khách không nói được tiếng Việt và người dịch riêng của họ cần ngồi cạnh. Hỏi trước đoàn và làm theo.
Tiệc nội bộ của bên chủ có vài khách mời. Khi khách chỉ là thiểu số nhỏ, chỉ cần đảm bảo mỗi khách có người bên chủ phù hợp ngồi cạnh, không phải xen đều cả bàn.
Câu nói mẫu khi mời khách vào chỗ xen kẽ
Khách quen ngồi cạnh người cùng đoàn đôi khi tự đổi thẻ hoặc ngập ngừng. Người dẫn chỗ cần vài câu nhẹ nhàng, không giải thích dài về nghi thức.
- "Dạ, mời anh ngồi ghế này, bên em xếp anh ngồi cạnh anh Hùng phụ trách dự án, hai anh có nhiều việc chung." (tên giả định)
- "Chị ngồi đây giúp em ạ, bên cạnh là chị phụ trách kỹ thuật, chị ấy rất muốn hỏi thêm chị về buổi chiều nay."
- "Bên em xếp xen để hai đơn vị được làm quen, anh chị thông cảm nếu phải ngồi xa đồng nghiệp một chút."
- Khi khách muốn đổi: "Dạ được ạ, để em đổi thẻ giúp anh." Rồi đổi luôn, không tranh luận. Ý khách luôn đứng trên sơ đồ, trừ năm ghế quanh chủ tiệc nên xin ý chủ tiệc.
Nói ngắn, nêu lý do có lợi cho khách (gặp đúng người cần gặp), và không bao giờ để khách thấy mình đang bị "xếp đặt". Đó là khác biệt giữa sơ đồ khéo và sơ đồ cứng.
Xen kẽ trên bàn dài và khi có nhiều bàn
Ở bàn dài kiểu đối diện, xen kẽ có nghĩa khác một chút. Chủ tiệc và khách chính ngồi đối diện nhau ở giữa, mỗi cạnh dài lại được xếp xen: bên phải chủ tiệc là một vị khách, bên trái chủ tiệc là một vị khách khác, rồi đến người bên chủ, cứ thế. Cạnh đối diện cũng vậy: bên phải khách chính là người bên chủ, bên trái khách chính là người bên chủ. Kết quả là nhìn ngang hay nhìn chéo, ai cũng có người bên kia trong tầm nói chuyện.
Cách xen này phù hợp với tiệc thân mật sau khi đã làm việc xong. Nếu bữa ăn vẫn mang tính làm việc, nhiều đơn vị giữ hai đoàn mỗi bên một cạnh như đã nói ở phần trên, chỉ xen ở hai đầu bàn.
Khi tiệc có nhiều bàn, xen kẽ diễn ra ở hai tầng. Tầng thứ nhất là giữa các bàn: người của đoàn khách được chia đều, không dồn vào một bàn. Tầng thứ hai là trong mỗi bàn: tại mỗi bàn phụ, chủ bàn và những người bên chủ khác ngồi xen với khách như ở bàn chính. Bàn phụ thường có ít khách hơn, nên xen hoàn hảo khó làm; khi đó ưu tiên khách cao nhất của bàn ngồi bên phải chủ bàn, và không vị khách nào ngồi giữa hai người cùng đoàn mình.
Một mẹo nhỏ cho người lập sơ đồ: tô hai màu khác nhau cho tên bên chủ và tên bên khách trên bản nháp. Nhìn bằng mắt là thấy ngay chỗ nào có hai ô cùng màu nằm cạnh nhau, sửa trước khi in thẻ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tiệc chiêu đãi nên xếp chủ và khách ngồi xen kẽ?
Ngồi xen kẽ để mỗi vị khách luôn có người bên chủ bên cạnh tiếp chuyện, mời món và giới thiệu. Hai bên làm quen được với nhau thay vì mỗi bên một nửa bàn nói chuyện riêng như khi ngồi tách nhóm.
Xen kẽ thì khách chính ngồi giữa những ai?
Khách chính ngồi bên phải chủ tiệc, phía bên kia là người thứ hai của bên chủ. Như vậy khách chính được kẹp giữa hai người cao nhất bên chủ, và chủ tiệc cũng kẹp giữa hai khách cao nhất.
Bên khách đông hơn bên chủ thì xen kẽ thế nào?
Chọn hai khách thấp ngôi nhất và quen nhau nhất ngồi liền nhau ở phía xa chủ tiệc. Những ghế quanh chủ tiệc vẫn giữ xen kẽ đúng ngôi thứ. Nếu được, bổ sung thêm người bên chủ để cân lại.
Có phải lúc nào cũng phải ngồi xen kẽ không?
Không. Bàn rất nhỏ, bữa tiệc có hội đàm cần hai đoàn ngồi hai cạnh đối diện, hoặc khách có lý do cần ngồi cùng người trong đoàn thì không cần xen. Chỉ cần giữ khách chính ở vị trí danh dự.
Chọn ai bên chủ ngồi cạnh từng vị khách?
Chọn người có cấp gần với khách, có công việc liên quan tới khách, nói được ngôn ngữ của khách nếu là khách nước ngoài, và biết tiếp chuyện. Người địa phương nên rải đều để giới thiệu món ăn và vùng đất.
Khách tự đổi thẻ để ngồi cạnh đồng nghiệp thì xử lý sao?
Nếu không phải năm ghế quanh chủ tiệc thì để khách đổi, nhẹ nhàng xác nhận và chỉnh lại thẻ. Nếu khách đổi vào khu ghế quanh chủ tiệc, người dẫn chỗ xin ý chủ tiệc, không tranh luận với khách.