TrongVong.comTrọng Vọng
Chỗ ngồi bàn tiệc chiêu đãi

Mâm cơm tiếp khách cơ quan kiểu Việt: chỗ ngồi đầu mâm, người gắp mời, người rót

Tiếp khách cơ quan bằng mâm cơm Việt: khách chính và chủ tiệc ngồi đầu mâm, người trẻ bên chủ ngồi gần nồi cơm lo xới và rót, chủ tiệc gắp mời món đầu bằng đũa chung.

A traditional Vietnamese shared meal on a low wooden table in a rustic restaurant, bowls of rice, a clay pot and shared dishes, hands holding serving chopsticks, faces not shown, soft window light

Ở mâm cơm tiếp khách kiểu Việt, chỗ "đầu mâm" là chỗ phía trong, xa cửa, dành cho khách chính và chủ tiệc ngồi cạnh nhau, khách chính bên phải. Người trẻ nhất hoặc thấp ngôi nhất bên chủ ngồi phía ngoài, gần nồi cơm, lo xới cơm và rót nước cho cả mâm. Chủ tiệc mở bữa bằng lời mời và gắp món đầu cho khách chính bằng đũa chung, sau đó mỗi người tự dùng.

Tiệc chiêu đãi kiểu nhà hàng âu phục có quy tắc của nó, nhưng rất nhiều cuộc tiếp khách ở cơ quan, xã phường, doanh nghiệp vùng ven lại diễn ra quanh mâm cơm hoặc bàn tròn món chung kiểu Việt. Ở đây có những vai không có trong tiệc kiểu phương Tây: người xới cơm, người gắp mời, người rót. Phần dưới tả từng vai, chỗ ngồi tương ứng, và những điều cần giữ để mâm cơm vừa ấm vừa đúng mực.

Đầu mâm, cuối mâm: ngôi thứ quanh một mâm cơm

Người Việt vốn quen phân "trên" và "dưới" quanh mâm cơm. Phía trên là phía trong nhà, xa cửa, thường là chỗ của người lớn tuổi, người có vai vế, hoặc khách quý. Phía dưới là phía ngoài, gần cửa, gần nồi cơm, là chỗ của người trẻ, người lo việc. Logic này rất gần với nghi thức bàn tròn: ghế danh dự quay lưng vào trong, nhìn ra cửa.

Khi tiếp khách cơ quan quanh một mâm, đầu mâm dành cho khách chính và chủ tiệc. Khách chính ngồi bên phải chủ tiệc, như ở mọi bàn tiệc khác. Hai bên sườn mâm dành cho người bên khách và bên chủ xen nhau theo ngôi thứ. Phía cuối mâm, gần lối đi và gần nồi cơm, là người trẻ nhất bên chủ.

Với mâm ngồi chiếu, thường sáu người một mâm, ngôi thứ còn thể hiện ở chỗ ngồi chiếu trên hay chiếu dưới khi có nhiều mâm. Chiếu trên là chiếu phía trong, chiếu dưới là phía ngoài. Khách quan trọng không bao giờ được mời ngồi chiếu dưới. Ngày nay mâm ngồi chiếu ít dùng cho tiếp khách cơ quan, nhưng tinh thần "trong là trên, ngoài là dưới" vẫn còn nguyên ở bàn tròn nhà hàng.

Một điều cần nhớ: với khách lớn tuổi hơn hẳn chủ tiệc, chẳng hạn một cán bộ đã nghỉ hưu được mời dự, chủ tiệc thường nhường khách ngồi đúng chỗ đầu mâm, mình ngồi ngay bên cạnh. Ngôi thứ theo chức vụ vẫn giữ trên danh sách, nhưng ở mâm cơm Việt, tuổi tác được nể trọng nhiều hơn ở bàn tiệc kiểu âu.

Sơ đồ một bàn tròn mười chỗ kiểu Việt tại nhà hàng

Ví dụ giả định: UBND một xã tiếp đoàn cán bộ của xã bạn, bàn tròn mười chỗ có bàn xoay ở giữa, món ăn chung. Ghế 1 ở phía trong, nhìn ra cửa.

GhếAi ngồiVai trong bữa
1Chủ tịch UBND xã chủ nhàChủ tiệc, mở lời, gắp mời món đầu
2 (bên phải ghế 1)Trưởng đoàn xã bạnKhách chính, được mời món trước
3 (bên trái ghế 1)Phó trưởng đoàn xã bạnKhách thứ hai
4Phó chủ tịch xã chủ nhàTiếp chuyện khách chính và khách 5
5Cán bộ đoàn kháchXen kẽ
6Trưởng một ban của xã chủ nhàTiếp chuyện khách 3 và khách 7
7Cán bộ đoàn kháchXen kẽ
8Cán bộ đoàn kháchXen kẽ
9Cán bộ văn phòng xã chủ nhàTheo dõi món, báo nhà hàng
10 (gần lối phục vụ)Cán bộ trẻ nhất xã chủ nhàXới cơm, rót nước, xoay bàn khi cần

Ghế 10 là ghế "lo việc" của mâm. Người ngồi đây không phải đứng phục vụ suốt bữa, nhưng là người để ý cơm còn hay hết, ly nước ai cạn, món nào chưa tới được khách ở phía bên kia bàn xoay. Chọn người nhanh nhẹn, tế nhị, không phải người hay bị gọi điện thoại giữa bữa.

Người gắp mời: ai gắp, gắp lúc nào, gắp thế nào

Ai gắp. Chủ tiệc gắp mời khách chính, có thể cả khách thứ hai. Những người bên chủ khác gắp mời vị khách ngồi cạnh mình. Không ai gắp mời người cao ngôi hơn mình trong cùng đơn vị trước khi gắp cho khách.

Gắp lúc nào. Món đầu tiên, hoặc món đặc sản của địa phương, là lúc gắp mời. Sau một hai lượt, để khách tự dùng. Gắp liên tục suốt bữa khiến khách khó từ chối và bát luôn đầy, nhiều người thấy ngại.

Gắp bằng gì. Luôn dùng đũa chung, thìa chung của đĩa món, không dùng đũa riêng của mình. Nhà hàng không đặt đũa chung thì người ngồi ghế lo việc nhắc phục vụ đặt thêm từ đầu bữa. Đây là phép lịch sự và vệ sinh, nhất là với khách từ nơi khác.

Gắp bao nhiêu. Một miếng vừa ăn, đặt gọn vào bát hoặc đĩa nhỏ của khách. Không gắp xương, đầu, phần mà khách có thể ngại.

Khi khách từ chối. Khách nói không ăn được món đó, hoặc đang kiêng, thì thôi ngay, không nài. Câu nói mẫu: "Dạ vâng, anh dùng món khác cho hợp ạ." rồi chuyển sang món khác.

Người rót: nước, trà và đồ uống có cồn

Ở mâm cơm Việt, việc rót thường do người bên chủ trẻ ngôi đảm nhiệm, hoặc do nhân viên nhà hàng nếu bữa tiệc có phục vụ riêng. Rót theo thứ tự ngôi thứ: khách chính trước, chủ tiệc sau, rồi đến các khách khác, cuối cùng là người bên chủ.

Nước lọc và trà nên có ngay từ đầu bữa, đặt sẵn trên bàn. Trong tiệc tiếp khách cơ quan, đồ uống có cồn không phải thứ bắt buộc. Nhiều cơ quan đã có quy định riêng về việc dùng đồ uống có cồn trong tiếp khách, người phụ trách nên nắm quy định của đơn vị mình và của đơn vị khách trước khi đặt đồ uống. Bàn tiệc có sẵn nước ép, trà, nước khoáng để khách nào cũng có thứ cầm ly khi chủ tiệc mời.

Nếu có đồ uống có cồn, người rót không ép, không rót đầy khi khách đã từ chối, và nhất là không thúc giục bằng những câu như "không uống là không nể nhau". Lái xe của đoàn và những ai còn tự lái xe về không được mời đồ uống có cồn. Người phụ trách bên chủ nên hỏi trước đoàn ai sẽ lái xe để báo cho người rót.

Một chi tiết nhỏ cho thấy sự chu đáo: người rót để ý ly của khách thấp ngôi ở cuối bàn cũng như ly của khách chính. Bàn xoay hay khiến những người ngồi xa nước, xa trà; người ngồi ghế lo việc nên đứng lên rót tận chỗ thay vì đẩy bình qua bàn.

Bàn xoay và món chung: thứ tự mời trong nhà hàng

Nhiều nhà hàng tiếp khách dùng bàn tròn có mặt xoay ở giữa. Mặt xoay tiện nhưng cũng dễ gây lúng túng nếu không ai giữ nhịp.

  1. Món mới đặt trước mặt khách chính. Người phục vụ đặt món lên mặt xoay rồi xoay tới trước khách chính. Không đặt món mới trước mặt người bên chủ.
  2. Chủ tiệc mời và gắp cho khách chính. Nếu là món đặc biệt, chủ tiệc giới thiệu một câu về món.
  3. Xoay theo chiều kim đồng hồ. Sau khi khách chính lấy, mặt xoay đi chậm theo một chiều cố định để mỗi người lần lượt lấy.
  4. Không xoay khi có người đang gắp. Trước khi xoay, liếc qua bàn xem có ai đang cầm đũa chung trên đĩa không.
  5. Khi một món còn nhiều mà bàn đã đủ, người lo việc dời nó ra mép mặt xoay để chỗ giữa cho món mới.

Ở bàn không có mặt xoay, món đặt giữa và người ngồi gần món mời người ngồi xa. Đừng để khách phải vươn người qua bàn: người bên chủ ngồi cạnh nhận đĩa của khách và gắp giúp.

Những điều nên tránh ở mâm tiếp khách cơ quan

Mời quá nhiều. Mời một hai lần là đủ lễ. Mời liên tục khiến khách khó xử, nhất là khách kiêng ăn hoặc ăn ít.

Để món đặc sản lạ mà không giới thiệu. Khách từ nơi khác có thể không biết món đó ăn thế nào hoặc có thành phần họ không dùng được. Người bên chủ ngồi cạnh giới thiệu ngắn.

Bàn chuyện công việc căng thẳng giữa bữa. Mâm cơm là lúc thư giãn sau buổi làm việc. Chuyện gì còn vướng nên hẹn bàn tiếp vào buổi khác.

Đặt món quá nhiều. Đặt vừa đủ, có thể gọi thêm. Thừa quá nhiều trông phô trương và lãng phí, lại không hợp với tinh thần tiết kiệm trong tiếp khách cơ quan.

Rời mâm giữa chừng không báo. Người bên chủ cần đứng lên lo việc thì nói nhỏ với người ngồi cạnh. Chủ tiệc và khách chính rời bàn cuối cùng, cùng nhau.

Diễn tiến một bữa cơm tiếp khách, từ lúc vào mâm đến lúc đứng dậy

Mâm cơm Việt không có thực đơn từng món phục vụ riêng như tiệc kiểu âu, nên nhịp bữa ăn phụ thuộc vào người bên chủ. Trình tự dưới đây giúp bữa cơm có đầu có cuối mà không gượng ép.

  1. Mời vào mâm. Chủ tiệc mời khách chính đi cùng tới chỗ đầu mâm. Những người khác chờ chủ tiệc và khách chính ngồi xuống rồi mới ngồi, người bên chủ dẫn khách bên mình vào ghế.
  2. Lời mời mở bữa. Chủ tiệc nói vài câu chào mừng ngắn, không thành bài phát biểu, rồi mời mọi người dùng bữa. Phần lời chào chi tiết là việc của người soạn lời dẫn, ở đây chỉ cần ngắn và ấm.
  3. Gắp mời món đầu. Chủ tiệc gắp cho khách chính, người bên chủ gắp cho khách cạnh mình. Sau lượt này mọi người tự dùng.
  4. Giới thiệu món đặc sản khi món lên. Người bên chủ hiểu món nói một hai câu về cách ăn và nguồn gốc của món.
  5. Giữa bữa. Người ngồi ghế lo việc để ý cơm, nước, đũa chung; người phụ trách đứng ngoài báo bếp nhịp lên món, không để bàn chờ lâu hay dồn món một lúc.
  6. Món tráng miệng và trà. Đây là lúc chủ tiệc nói lời cảm ơn ngắn, có thể trao quà lưu niệm nếu đã định trao trong bữa.
  7. Kết bữa. Chủ tiệc nhìn khách chính đã dùng xong, mời đứng dậy. Chủ tiệc và khách chính đứng lên trước, mọi người đứng theo. Người bên chủ tiễn khách ra tới xe.

Hai điểm hay hỏng là món lên dồn dập trong mười phút đầu rồi bàn ngồi chờ, và kết bữa lửng lơ vì không ai mở lời đứng dậy. Cả hai đều xử lý được nếu một người bên chủ được giao rõ việc giữ nhịp với nhà hàng.

Câu hỏi thường gặp

Đầu mâm trong tiệc tiếp khách là chỗ nào?

Đầu mâm là chỗ phía trong, xa cửa, nhìn ra cửa. Đây là chỗ của khách chính và chủ tiệc ngồi cạnh nhau, khách chính bên phải. Phía ngoài, gần cửa và gần nồi cơm, là chỗ của người trẻ bên chủ lo việc xới cơm, rót nước.

Ai là người gắp mời khách trong bữa cơm tiếp khách?

Chủ tiệc gắp mời khách chính món đầu tiên hoặc món đặc sản, những người bên chủ khác gắp mời vị khách ngồi cạnh mình. Luôn dùng đũa chung hoặc thìa chung, gắp một hai lượt rồi để khách tự dùng.

Có nên gắp thức ăn cho khách nhiều lần không?

Không nên. Gắp một hai lần là đủ thể hiện sự mến khách. Gắp liên tục khiến bát khách lúc nào cũng đầy, khách kiêng hoặc ăn ít rất khó từ chối. Khách đã nói không dùng món nào thì thôi ngay.

Tiếp khách cơ quan có bắt buộc dùng rượu bia không?

Không bắt buộc. Nhiều cơ quan có quy định riêng về đồ uống có cồn khi tiếp khách, người phụ trách nên nắm quy định đó. Bàn tiệc luôn cần sẵn trà, nước lọc, nước ép, không ép ai uống, và người còn lái xe không dùng đồ uống có cồn.

Bàn xoay trong nhà hàng thì món mới đặt trước ai?

Món mới đặt rồi xoay tới trước mặt khách chính để khách chính lấy trước, chủ tiệc có thể gắp mời. Sau đó mặt xoay đi chậm theo một chiều cố định, và không xoay khi có người đang gắp.

Người ngồi gần nồi cơm làm những việc gì?

Người ngồi ghế gần nồi cơm, thường là người trẻ nhất bên chủ, lo xới cơm, rót nước, để ý ly của khách ngồi xa, nhắc nhà hàng đặt đũa chung và gọi thêm món khi cần. Đây là vai quan trọng dù ngồi ở ghế thấp nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138