Lễ ký có từ ba bên trở lên cần thống nhất trước một tiêu chí xếp chỗ mà mọi bên chấp nhận, phổ biến nhất là bên chủ trì hoặc chủ nhà ngồi giữa, các bên còn lại xếp xen kẽ phải rồi trái theo thứ tự tên trong văn kiện; mỗi bên ký bản mình giữ trước, sau đó bìa được chuyền vòng cho đến khi mọi bản đủ chữ ký.
Cái khó của lễ ký nhiều bên không nằm ở bàn ghế mà ở cảm giác công bằng: không bên nào muốn thấy mình bị xếp ở rìa mà không hiểu vì sao. Vì vậy phần quan trọng nhất là chọn tiêu chí và báo trước. Bài dưới nói cách chọn tiêu chí, sơ đồ bàn, cách ký vòng, đường chuyền bìa, cờ và ảnh chung.
Chọn tiêu chí xếp chỗ trước khi vẽ sơ đồ
Theo thứ tự tên trong văn kiện. Đây là tiêu chí dễ được chấp nhận nhất, vì chính các bên đã đồng ý thứ tự đó khi soạn văn kiện. Bên đứng tên thứ nhất ở vị trí số một, bên thứ hai ở vị trí số hai, cứ thế.
Bên chủ trì ở giữa. Khi có một bên khởi xướng và đứng ra tổ chức, ví dụ một hiệp hội ngành hàng ký với ba doanh nghiệp, bên chủ trì ngồi giữa, các bên kia toả ra hai bên. Cách này hợp với thoả thuận có một đầu mối rõ ràng.
Theo bảng chữ cái tên đơn vị. Khi các bên ngang nhau và không bên nào chủ trì, xếp theo bảng chữ cái tên đơn vị là cách trung lập nhất. Với đối tác nước ngoài, nên thống nhất dùng bảng chữ cái của ngôn ngữ nào.
Theo cấp của người ký. Khi người ký các bên khác cấp rõ rệt, ví dụ có một thứ trưởng ký cùng giám đốc các doanh nghiệp, người cấp cao nhất ngồi vị trí số một. Tiêu chí này hay dùng khi có cơ quan nhà nước tham gia.
Ghi tiêu chí vào kịch bản. Dù chọn cách nào, ghi rõ tiêu chí vào kịch bản gửi văn phòng mọi bên, kèm sơ đồ, xin xác nhận. Khi có bên thắc mắc, văn phòng chủ trì chỉ cần nhắc lại tiêu chí đã được đồng ý.
Sơ đồ bàn ký ba, bốn và năm bên
Ba bên: bàn dài với ba ghế. Vị trí số một ở giữa, số hai bên phải số một, số ba bên trái số một, tính theo hướng người ngồi nhìn ra phòng. Nhìn từ dưới phòng lên, thứ tự từ trái sang phải là số hai, số một, số ba. Nếu dùng tiêu chí bên chủ trì ở giữa, bên chủ trì là số một.
Bốn bên: số ghế chẵn nên không có ghế chính giữa. Vị trí số một và số hai ở hai ghế giữa, số một bên phải số hai theo hướng người ngồi. Số ba ngồi ngoài, cạnh số một; số bốn ngồi ngoài, cạnh số hai. Nhìn từ dưới lên, từ trái sang phải là số ba, số một, số hai, số bốn.
Năm bên: lại có ghế giữa cho số một, số hai bên phải, số ba bên trái, số bốn ngoài số hai, số năm ngoài số ba. Từ năm bên trở lên, bàn bắt đầu dài, nên cân nhắc bàn hơi cong hình vòng cung để hai người ngồi đầu không bị lọt khỏi khuôn hình và các người ký nhìn thấy nhau.
Khoảng cách giữa các ghế giữ đều, khoảng tám mươi phân đến một mét giữa hai tâm ghế. Người giúp ký mỗi bên đứng sau lưng chếch về phía ngoài người ký của mình. Với năm bên, nếu khoảng sau lưng hẹp, cho người giúp ký đứng thành hàng riêng ngay sau ghế và người chứng kiến đứng hàng sau nữa.
Thứ tự ký và số lượt ký theo số bên
Nguyên tắc chung là mỗi người ký ký bản của bên mình trước, sau đó bìa được chuyền vòng. Với n bên và mỗi bên giữ một bản, mỗi người ký sẽ ký n lần. Số lượt tăng nhanh nên cần tính trước thời gian.
| Số bên | Số chữ ký mỗi người | Thời gian ký ước chừng | Gợi ý tổ chức |
|---|---|---|---|
| Ba bên | Ba | Khoảng năm đến bảy phút | Ký vòng toàn bộ trên bàn |
| Bốn bên | Bốn | Khoảng bảy đến mười phút | Ký vòng trên bàn, người giúp ký đã tổng duyệt |
| Năm bên | Năm | Khoảng mười đến mười lăm phút | Ký trước các bản phụ, trên bàn chỉ ký một hai bản |
| Sáu bên trở lên | Sáu trở lên | Quá dài cho nghi thức | Ký trước toàn bộ, lễ chỉ ký một bản biểu trưng hoặc trao văn kiện |
Với năm bên trở lên, cách thường làm là các bản dành cho từng bên được ký trước trong phòng làm việc, có đại diện các bên chứng kiến. Trong buổi lễ, mỗi người ký chỉ ký vào bản mình giữ, hoặc tất cả cùng ký vào một bản chung lưu ở bên chủ trì. Như vậy nghi thức vẫn trọn vẹn mà khách mời không phải ngồi chờ quá lâu.
Đường chuyền bìa khi ký vòng
Ký vòng nghĩa là sau lượt đầu, bìa của mỗi bên được chuyền sang bên kế tiếp theo một chiều cố định cho đến khi về lại chủ. Cách dễ nhất là chuyền theo một chiều dọc hàng ghế: bìa của mỗi người đi sang người bên cạnh về một phía, người ngồi đầu hàng chuyền vòng ra sau cho người ngồi cuối. Nhưng đường vòng từ đầu hàng sang cuối hàng là đường dài, dễ rối.
Cách gọn hơn với ba bên là chuyền qua lại quanh vị trí giữa. Lượt hai: số hai và số ba chuyền bìa cho số một, số một chuyền bìa của mình cho số hai; số ba lúc này chờ. Cách này nhanh nhưng phải vẽ ra giấy cho người giúp ký thuộc. Với bốn bên trở lên, dùng một người giúp ký chung của bên chủ trì làm trạm giữa: mọi bìa sau khi ký đưa về trạm, trạm phát bìa tiếp theo cho từng người.
Dù dùng cách nào, mỗi bìa nên có dấu nhận biết bên giữ ở mặt trong, ví dụ dải đánh dấu màu riêng của từng bên hoặc thẻ giấy kẹp sẵn ghi tên bên đó, để người giúp ký nhìn là biết bìa của ai. Dấu này rút ra khi trao đổi văn kiện cuối buổi.
Người giúp ký tổng duyệt đường chuyền với bìa trống ít nhất một lần. Đây là phần dễ rối nhất của lễ ký nhiều bên, và rối ở đây thì khách mời nhìn thấy ngay vì mọi người phải ngồi chờ.
Cờ, biển tên và ảnh chung cho nhiều bên
Cờ. Khi các bên có cờ đơn vị hoặc có bên nước ngoài, mỗi bên một giá cờ để bàn đặt trước mặt người ký của bên đó, cùng cỡ, cùng chiều cao. Thứ tự cờ đi theo thứ tự chỗ ngồi. Cờ quốc gia đặt theo quy định hiện hành về lễ tân nhà nước, hỏi bộ phận đối ngoại khi phân vân.
Biển tên. Lễ ký nhiều bên nên có biển tên trên bàn, vì khách mời khó nhớ ai đại diện bên nào. Biển ghi tên đơn vị và họ tên người ký, đặt ở mép trước bàn, thấp hơn bìa.
Trao đổi văn kiện. Với ba bên, mỗi người lần lượt trao bìa cho bên giữ. Với bốn bên trở lên, thay việc trao vòng bằng cảnh tất cả người ký cùng đứng dậy, cầm bìa của bên mình giơ ngang ngực hướng ra máy ảnh.
Bắt tay. Với ba bên, người số một bắt tay lần lượt số hai, số ba. Với nhiều bên, các người ký đứng thành hàng, bắt tay người bên cạnh để thành chuỗi tay trước máy ảnh, giữ vài giây.
Ảnh chung. Hàng trước là người ký đứng theo thứ tự chỗ ngồi, hàng sau là người chứng kiến của từng bên đứng sau người ký bên mình. Thợ ảnh lùi xa, chụp ngang, không để hai đầu hàng bị cắt.
Lỗi hay gặp ở lễ ký nhiều bên và cách gỡ
Các lỗi dưới đây đều từng xảy ra ở những buổi ký ba bốn bên do văn phòng tự lo.
- Một bên thắc mắc vì sao mình ngồi ngoài cùng: văn phòng chủ trì nhắc tiêu chí đã gửi và đã được xác nhận; vì vậy đừng bao giờ bỏ qua bước xin xác nhận.
- Bìa chuyền lạc, một người ký hai lần một bản: người giúp ký kiểm bằng dấu màu trước khi đặt bìa; nếu đã ký trùng, không sửa tay, dùng bản dự phòng sau buổi lễ.
- Khách mời ngồi chờ quá lâu: với năm bên trở lên, chuyển phần lớn chữ ký vào phòng làm việc trước buổi lễ.
- Người ký đầu hàng bị cắt khỏi ảnh: dùng bàn vòng cung hoặc dồn ghế lại gần hơn một chút.
- Một bên đến muộn: không ký vòng thiếu bên; các bên có mặt có thể ký bản của mình trước, phần còn lại ký khi bên đến muộn có mặt.
Cách tự kiểm sau buổi lễ: đối chiếu từng bản với danh sách người ký, đếm đủ chữ ký trên mỗi bản, ghi lại thời gian thực tế của phần ký để lần sau ước tính sát hơn.
Khi một bên là cơ quan nhà nước hoặc hiệp hội
Thoả thuận nhiều bên hay có một cơ quan nhà nước hoặc một hiệp hội ngành nghề tham gia, ví dụ sở ngành của tỉnh ký với một trường và hai doanh nghiệp về đào tạo nhân lực. Khi đó ngôi thứ thường nghiêng về cơ quan nhà nước: người ký của cơ quan ngồi vị trí số một, dù bên đứng ra tổ chức là doanh nghiệp. Văn phòng tổ chức nên hỏi trước văn phòng của cơ quan về cách họ muốn được xếp.
Có trường hợp cơ quan nhà nước không ký mà chỉ chứng kiến. Lãnh đạo cơ quan khi đó đứng chính giữa phía sau hàng người ký, hoặc ngồi hàng ghế đầu rồi lên chứng kiến khi được mời. Không đặt lãnh đạo chứng kiến ngồi vào bàn ký nếu không ký, vì người xem sẽ hiểu nhầm vai trò.
Thẩm quyền ký của từng bên trong thoả thuận nhiều bên cũng cần được kiểm riêng từng bên. Bên chủ trì không mặc định rằng các bên khác đã lo xong giấy uỷ quyền; mỗi văn phòng nên gửi xác nhận người ký và tư cách ký trước ngày lễ. Những câu hỏi về giá trị pháp lý của thoả thuận nhiều bên, như một bên rút lui thì thoả thuận còn hiệu lực với các bên còn lại không, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Lễ ký ba bên thì ai ngồi giữa?
Thường là bên chủ trì hoặc bên đứng tên thứ nhất trong văn kiện, tuỳ tiêu chí các bên đã thống nhất. Bên số hai ngồi bên phải số một, bên số ba ngồi bên trái, tính theo hướng người ngồi nhìn ra phòng.
Ký kết bốn bên thì không có ghế giữa, xếp thế nào?
Hai vị trí số một và số hai ngồi ở hai ghế giữa, số một ở bên phải số hai theo hướng người ngồi. Số ba ngồi phía ngoài cạnh số một, số bốn ngồi phía ngoài cạnh số hai.
Mỗi người ký phải ký bao nhiêu lần trong lễ ký nhiều bên?
Nếu mỗi bên giữ một bản thì mỗi người ký ký số lần bằng số bên. Ba bên là ba lần, năm bên là năm lần. Vì vậy từ năm bên trở lên nên ký trước phần lớn các bản trong phòng làm việc.
Chọn tiêu chí xếp chỗ thế nào để các bên thấy công bằng?
Phổ biến là theo thứ tự tên trong văn kiện, hoặc bên chủ trì ở giữa, hoặc theo bảng chữ cái khi các bên ngang nhau. Quan trọng là ghi tiêu chí vào kịch bản và xin văn phòng các bên xác nhận trước.
Chuyền bìa trong lễ ký nhiều bên làm sao cho khỏi rối?
Mỗi bìa có dấu màu riêng của bên giữ, người giúp ký tổng duyệt đường chuyền với bìa trống. Với bốn bên trở lên nên dùng một người giúp ký chung làm trạm giữa nhận và phát bìa.
Một bên đến muộn thì có ký trước được không?
Các bên có mặt có thể ký bản của mình trước, nhưng không nên ký vòng khi thiếu bên. Phần còn lại ký khi bên đến muộn có mặt. Người điều hành chương trình nên báo khách mời để không ai hiểu nhầm.