Trong lễ ký kết hai bên, người ký bên khách ngồi ghế bên phải, người ký bên chủ nhà ngồi ghế bên trái, tính theo hướng người ngồi nhìn ra phòng; phía sau mỗi người ký là người chứng kiến của chính bên đó, người cao nhất đứng ngay sau lưng, những người còn lại toả ra theo thứ bậc giảm dần. Người giúp ký đứng ở hai đầu ngoài cùng.
Nguyên tắc nghe thì gọn, nhưng khi bước vào việc thật luôn có câu hỏi phụ: khách đông hơn chủ thì xếp sao, lãnh đạo cấp trên đến chứng kiến thì đứng đâu, ký ở khách sạn thì ai là chủ. Các phần dưới trả lời lần lượt.
Vì sao khách ngồi bên phải
Trong lễ tân, bên phải của người chủ là vị trí danh dự. Gốc của nguyên tắc này là cách cư xử: mời người mình trọng đứng hoặc ngồi về phía tay phải, là phía tay thuận khi bắt tay, khi chỉ lối, khi đưa đồ. Ở lễ ký, người ký chủ nhà nhường phía phải cho người ký khách, đó là cách nói không lời rằng chủ nhà trọng khách.
Điểm cần nói cho rõ với người mới làm là bên phải tính theo hướng người ngồi ở bàn ký nhìn ra phòng, không phải theo hướng người đứng dưới phòng nhìn lên. Nhìn từ hàng ghế khách mời, người ký khách ở phía tay trái. Gần như mọi lần đặt nhầm biển tên hay mời nhầm ghế đều do người xếp đứng dưới nhìn lên rồi tính bên phải theo tay mình.
Nguyên tắc này dùng cho lễ ký giữa hai bên có rõ chủ và khách. Khi hai bên cùng là khách, ví dụ ký tại một địa điểm thuê chung, hai bên thoả thuận với nhau ai ngồi bên nào, phổ biến là bên nào đứng tên trước trong văn kiện thì ngồi bên phải. Thoả thuận này nên ghi trong kịch bản gửi hai văn phòng, tránh để đến lúc lên bàn mới hỏi.
Với các buổi ký có khách nước ngoài, nguyên tắc bên phải cũng là thông lệ quốc tế phổ biến, nên hầu như không phải giải thích với khách. Điều nên làm là ghi rõ trong sơ đồ gửi trước, kèm câu chú thích bên phải tính theo hướng người ngồi, để phía khách cũng xếp người chứng kiến đúng chỗ ngay từ đầu.
Có một số lễ ký mà người ký chủ nhà là cấp cao hơn hẳn, ví dụ tổng giám đốc tập đoàn ký với giám đốc chi nhánh của đối tác. Thông lệ vẫn giữ khách bên phải; việc nhường ghế là nhường theo tư cách chủ – khách chứ không theo chức vụ. Điều cần cân nhắc là người ký nên tương xứng cấp, việc này hai bên bàn từ khi chốt người ký, không phải việc của người xếp ghế.
Ba vai trên khu vực bàn ký
Khu vực bàn ký có ba vai khác nhau, mỗi vai một chỗ đứng và một việc. Nhầm vai là nguyên nhân hay gặp của cảnh người chen người phía sau bàn.
| Vai | Thường là ai | Vị trí | Việc làm |
|---|---|---|---|
| Người ký | Người có thẩm quyền ký của mỗi bên | Ngồi ở bàn ký, khách bên phải | Ký, đứng dậy, trao đổi văn kiện, bắt tay |
| Người chứng kiến | Lãnh đạo, thành viên đoàn của mỗi bên | Đứng hàng sau, phía bên mình | Đứng chứng kiến, vỗ tay, chụp ảnh chung |
| Người giúp ký | Thư ký, cán bộ văn phòng hoặc pháp chế | Đứng ở đầu ngoài cùng, chếch gần bàn | Mở bìa, chỉ chỗ ký, thấm mực, chuyền bìa |
| Người điều phối | Trưởng nhóm lễ tân của bên chủ nhà | Góc phòng, ngoài khuôn hình | Ra hiệu từng nhịp cho người ký, thợ ảnh |
Người chứng kiến không phải ai trong đoàn cũng lên. Mỗi bên nên chốt danh sách người chứng kiến cụ thể trước ngày lễ, thường từ hai đến năm người. Những thành viên còn lại ngồi ở hàng ghế đầu. Lên quá đông thì hàng sau dài hơn phông, ảnh lộ mép và người ở hai đầu bị cắt khỏi khuôn hình.
Hàng đứng phía sau: xếp theo thứ bậc ra sao
Người cao nhất của mỗi bên trong số người chứng kiến đứng ngay sau lưng người ký bên mình, hơi chếch vào phía giữa bàn. Người thứ hai đứng cạnh người thứ nhất, về phía ngoài. Người thứ ba đứng tiếp ra ngoài. Cứ thế, thứ bậc giảm dần từ giữa ra hai đầu. Như vậy trung tâm ảnh là hai người ký và hai lãnh đạo cao nhất của hai bên.
Có hai cách đứng. Cách thứ nhất là mỗi bên đứng gọn sau người ký bên mình, hai nhóm tách nhau ở giữa. Cách thứ hai là xen kẽ, người của hai bên đứng đan nhau để ảnh trông gắn kết. Cách xen kẽ đẹp nhưng khó xếp, dễ đứng sai, chỉ nên dùng khi đã tổng duyệt. Lễ ký thường dùng cách thứ nhất.
Sơ đồ bằng chữ, nhìn từ hàng ghế khách mời lên, mỗi bên ba người chứng kiến: từ trái sang phải người xem là người giúp ký bên khách, người chứng kiến khách số ba, số hai, số một, rồi khoảng giữa, rồi người chứng kiến chủ nhà số một, số hai, số ba, người giúp ký bên chủ nhà. Hai người ký ngồi ở bàn phía trước, người ký khách ngay trước người chứng kiến khách số một.
Khoảng cách giữa hàng sau và lưng ghế ít nhất nửa mét, để người ký đứng dậy không va vào người phía sau. Người chứng kiến đứng thẳng, tay buông hoặc chắp trước bụng, không khoanh tay, không cho tay vào túi quần, không cầm điện thoại chụp. Ai muốn có ảnh riêng thì nhờ thợ ảnh sau buổi lễ.
Khi có lãnh đạo cấp cao hơn người ký đến chứng kiến
Lãnh đạo của một bên. Nếu lãnh đạo cao hơn người ký của bên chủ nhà, ví dụ chủ tịch tập đoàn, đến chứng kiến, lãnh đạo đó đứng sau người ký bên mình ở vị trí số một. Bên kia nên có người tương xứng nhất có thể đứng đối xứng, nếu không có thì người cao nhất của bên kia đứng vị trí số một như bình thường.
Lãnh đạo chính quyền hoặc cơ quan quản lý. Khi lãnh đạo của một cơ quan nhà nước đến chứng kiến lễ ký giữa hai doanh nghiệp, thường mời đứng chính giữa phía sau, giữa hai nhóm, không thuộc bên nào. Nên hỏi trước văn phòng của lãnh đạo về việc có đứng chứng kiến hay không, vì có nơi chỉ dự và phát biểu.
Hai lãnh đạo cấp cao của hai bên. Nếu cả hai bên đều có lãnh đạo cấp cao đứng chứng kiến, hai vị đứng cạnh nhau ở chính giữa phía sau, lãnh đạo bên khách ở phía bên phải. Những người chứng kiến khác toả ra hai bên như thường.
Lãnh đạo ngồi ký thay. Có lúc người ký dự kiến vắng và lãnh đạo cao hơn ngồi ký thay. Khi đó chỉ cần đổi người ở ghế, giữ nguyên bố trí; phần thẩm quyền ký và giấy tờ liên quan phải kiểm lại trước giờ ký.
Khi số người hai bên lệch nhau hoặc ký ở địa điểm trung lập
Số người chứng kiến hai bên không cần bằng nhau, nhưng ảnh sẽ cân hơn nếu chênh không quá hai người. Khi khách đến đông, chủ nhà có thể mời thêm một vài người phù hợp của mình lên; khi chủ nhà đông, nên giảm bớt người bên mình. Việc thống nhất số người nên làm qua văn phòng hai bên từ hôm trước, không để lúc mời lên mới thấy lệch.
Nếu số người lệch nhiều mà không chỉnh được, cách gỡ là cho bên đông đứng hai hàng: hàng trước gồm những người cao nhất, hàng sau đứng so le giữa các khe vai người phía trước. Bên ít người đứng một hàng, giãn rộng hơn một chút. Ảnh vẫn giữ được trung tâm là hai người ký.
Ký tại địa điểm trung lập như khách sạn, trung tâm hội nghị: bên nào đứng ra tổ chức thì là chủ, bên kia là khách. Nếu hai bên cùng tổ chức, như đã nói ở trên, thoả thuận theo thứ tự trong văn kiện. Lễ tân của khách sạn chỉ lo phòng, bàn, đồ uống; việc xếp người là của văn phòng bên tổ chức.
Ví dụ giả định: lễ ký hợp tác giữa một công ty du lịch ở Đà Nẵng và một khu nghỉ dưỡng ở Khánh Hoà, tổ chức tại một khách sạn ở Đà Nẵng do công ty du lịch thuê. Công ty du lịch là chủ, khu nghỉ dưỡng là khách. Người ký khu nghỉ dưỡng ngồi bên phải, đoàn của họ đứng sau phía bên phải. Chị Mai bên công ty du lịch gửi sơ đồ cho văn phòng khu nghỉ dưỡng từ ba ngày trước để họ chốt người chứng kiến.
Lỗi hay gặp ở khu vực phía sau bàn ký
Phần lớn lỗi ở khu vực này đến từ việc không chốt danh sách người chứng kiến, hoặc chốt nhưng không báo vị trí cho từng người.
- Ai cũng muốn lên đứng, hàng sau dài quá phông: chốt danh sách từ trước, người điều phối đứng chân lối lên mời đúng tên.
- Người chứng kiến đứng sát lưng ghế, người ký đứng dậy va vào: có vạch đứng trên sàn, nhắc lùi nửa bước trước khi mời người ký vào.
- Người giúp ký bị kẹt giữa hàng: luôn để người giúp ký ở hai đầu ngoài cùng.
- Người chứng kiến bên này đứng lấn sang bên kia: dán vạch phân giữa, người điều phối nhắc bằng cử chỉ tay.
- Lãnh đạo đến muộn sau khi đã bắt đầu ký: không dừng nghi thức; người điều phối mời lãnh đạo vào đứng ở vị trí trung tâm phía sau khi người ký đang ký, hoặc mời đứng chụp ảnh lại sau phần trao đổi.
Cách tự kiểm sau buổi lễ: mở ảnh chung, đếm xem ai bị che mặt, ai đứng lệch, ai không có trong ảnh dù đã lên. Mỗi lỗi ghi vào sổ tay và đổi cách xếp cho lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Người ký chủ nhà ngồi bên trái hay bên phải?
Người ký chủ nhà ngồi bên trái, tính theo hướng người ngồi nhìn ra phòng, nhường ghế bên phải cho người ký khách. Nhìn từ hàng ghế khách mời lên thì người ký chủ nhà ở phía tay phải người xem.
Mỗi bên nên có bao nhiêu người đứng chứng kiến lễ ký?
Thường từ hai đến năm người mỗi bên, tuỳ độ rộng của phông và tầm quan trọng của lễ ký. Hai bên nên thống nhất trước số người, chênh nhau không quá hai người để ảnh cân đối.
Người đứng ngay sau lưng người ký là ai?
Là người có vị trí cao nhất trong số người chứng kiến của chính bên đó. Những người còn lại đứng toả ra hai bên theo thứ bậc giảm dần, người thấp nhất đứng ngoài cùng, sát người giúp ký.
Lãnh đạo cơ quan nhà nước đến chứng kiến lễ ký thì đứng ở đâu?
Thường mời đứng chính giữa phía sau, giữa hai nhóm của hai bên, không thuộc bên nào. Nên hỏi văn phòng của lãnh đạo trước về việc có đứng chứng kiến hay chỉ dự ở hàng ghế đầu và phát biểu.
Ký ở khách sạn thì bên nào được xem là chủ nhà?
Bên đứng ra tổ chức và thuê địa điểm là chủ nhà, bên được mời là khách. Nếu hai bên cùng tổ chức thì thoả thuận, phổ biến là bên đứng tên trước trong văn kiện ngồi ghế bên phải.
Người chứng kiến có được dùng điện thoại chụp ảnh không?
Không nên. Người chứng kiến xuất hiện trong ảnh chính nên cần đứng thẳng, tay buông hoặc chắp trước bụng. Ai cần ảnh riêng thì nhờ thợ ảnh của buổi lễ gửi lại sau.