Khi chủ xe tự cầm lái chở khách, ghế danh dự là ghế trước cạnh người lái chứ không phải ghế sau. Mời khách ngồi phía trước là coi khách như người đồng hành ngang hàng; để khách ngồi sau một mình sẽ biến chủ xe thành người lái thuê. Người đi cùng của chủ nhà, nếu có, ngồi hàng sau.
Đây là chỗ khác hẳn với xe có tài xế riêng, và cũng là chỗ nhiều người lẫn. Bài dưới giải thích vì sao quy tắc đảo ngược, xếp các ghế còn lại ra sao, khi có vợ hoặc chồng chủ xe đi cùng thì thế nào, và những lúc nên mời khách ngồi sau cho đúng ý.
Vì sao quy tắc đảo ngược khi chủ xe tự lái
Ghế sau bên phải là ghế danh dự trên xe có tài xế, vì ở đó người ngồi được phục vụ, còn người lái là người làm công việc chở. Khi người lái chính là chủ nhà, logic này không còn. Nếu khách ngồi ghế sau, hai người ngồi chéo nhau, nói chuyện phải nhìn qua gương chiếu hậu, và người ngoài nhìn vào thấy một người cầm lái phục vụ một người ngồi sau. Chủ nhà mất vị thế mà khách cũng thấy không tự nhiên.
Ghế trước cạnh người lái đặt khách ngang vai chủ nhà, cùng nhìn ra đường, trò chuyện dễ. Đây là ghế có tầm nhìn tốt nhất, rộng chân nhất trên đa số xe con, và cũng là ghế chủ nhà tự tay chỉnh được điều hoà, nhạc, kính cho khách.
Nói cách khác, vị trí danh dự không gắn cố định với một cái ghế, mà gắn với mối quan hệ giữa người ngồi và người lái. Khi người lái là người phục vụ, khách ngồi xa người lái nhất. Khi người lái là chủ nhà, khách ngồi gần chủ nhà nhất.
Thứ tự ghế khi chủ xe tự lái
Bảng sau áp cho xe năm chỗ. Chủ xe ở đây có thể là giám đốc tự lái, trưởng phòng đưa đối tác đi ăn, hay cán bộ cơ quan dùng xe cá nhân đưa đoàn khách đi một chặng ngắn.
| Thứ tự | Vị trí ghế | Thường dành cho |
|---|---|---|
| Một | Hàng trước, cạnh người lái | Khách chính, hoặc vợ/chồng chủ xe nếu khách là một cặp vợ chồng |
| Hai | Hàng sau, bên phải | Khách thứ hai, hoặc khách chính khi ghế trước đã có vợ/chồng chủ xe |
| Ba | Hàng sau, bên trái | Người đi cùng của khách, hoặc người đi cùng của chủ xe |
| Bốn | Hàng sau, ghế giữa | Người trẻ nhất, chỉ khi không còn cách khác |
Một điểm hay bị bỏ qua: nếu chủ xe chở hai khách mà để cả hai ngồi hàng sau, ghế trước bỏ trống, thì chủ xe trông như tài xế. Khi chỉ có chủ xe và khách, ghế trước gần như luôn nên có người. Nếu khách thứ nhất không tiện ngồi trước, người thứ hai trong đoàn khách nên được mời lên thay.
Khi vợ hoặc chồng chủ xe đi cùng
Chủ xe chở một khách, có vợ hoặc chồng đi cùng. Thông lệ mềm dẻo nhất là mời khách ngồi ghế trước, người bạn đời của chủ xe ngồi ghế sau bên phải. Cách này nhường cho khách chỗ tốt nhất. Nhưng nếu khách là người khác giới và chưa thân, nhiều gia đình Việt thấy tự nhiên hơn khi người bạn đời ngồi trước, khách ngồi sau bên phải. Cả hai cách đều được chấp nhận, miễn hỏi ý khách bằng một câu mời mở.
Chủ xe chở một cặp vợ chồng khách. Hay dùng nhất là mời người chồng hoặc người vợ của khách lên ghế trước, người còn lại ngồi sau bên phải. Nếu vợ hoặc chồng chủ xe cũng đi, người đó ngồi sau bên trái, cạnh người khách ngồi sau, để hai người ở hàng sau có người nói chuyện cùng.
Hai gia đình cùng đi. Có thể để hai người đàn ông hoặc hai người cùng làm việc với nhau ngồi trước, hai người bạn đời ngồi sau. Đây là cách thực tế và thường dễ chịu cho cả bốn người. Hỏi trước một câu là đủ, không ai thấy bị xếp đặt.
Chủ xe là phụ nữ tự lái chở khách nam lớn tuổi. Vẫn mời khách ngồi ghế trước. Nếu khách tự chọn ngồi sau, cứ để khách ngồi, không cần giải thích quy tắc.
Cách mời khách lên ghế trước cho tự nhiên
Phần khó nhất không phải biết ghế nào, mà là mời sao cho khách không ngại. Nhiều khách quen đi xe công có tài xế, theo phản xạ mở cửa sau ngồi vào. Chủ xe nên đi trước khách vài bước tới xe, tự mở cửa trước bên phải, đứng đó và nói: "Mời anh ngồi trước cho tiện nói chuyện". Câu này vừa mời, vừa cho khách lý do để không thấy mình đang được ưu ái quá mức.
Nếu khách đã mở cửa sau, chủ xe không kéo khách ra. Chủ xe nói nhẹ một câu "Anh lên trước ngồi cho rộng chân" một lần. Khách vẫn muốn ngồi sau thì để khách ngồi, đóng cửa giúp khách và lên xe. Hai lần mời là đủ thành ý; mời đến lần ba khách sẽ thấy khó xử.
Trước khi khách lên, chủ xe cần dọn ghế trước. Ghế trước thường là chỗ đặt túi, áo khoác, hộp khăn, điện thoại, sạc. Để khách phải chờ chủ xe dọn đồ, hay tệ hơn là khách tự cầm đồ của chủ xe đặt sang bên, là chi tiết làm hỏng cái ý mời ngồi trước. Đẩy ghế trước lùi lại vừa đủ, chỉnh lưng ghế thẳng, lau sạch tấm che nắng nếu có bụi.
Thứ tự lên xe cũng nên tính. Chủ xe mời khách lên trước, đóng cửa giúp khách bằng tay nhẹ, không đóng mạnh, rồi mới đi về ghế lái. Nếu có người ngồi hàng sau, chủ xe mở cửa sau cho người lớn tuổi nhất, những người trẻ tự mở cửa. Không nên để khách ngồi trong xe chờ chủ xe đứng ngoài nói chuyện điện thoại hay tìm chìa khoá. Xe nổ máy, điều hoà mát sẵn trước khi khách bước vào là cách nói lời chào mà không cần lời.
Ví dụ giả định: trưởng phòng kinh doanh một công ty ở Đà Nẵng tự lái xe đưa giám đốc một nhà phân phối từ khách sạn đến nhà máy. Anh tới sớm mười phút, dọn ghế trước, cất túi vào cốp, bật điều hoà. Khi khách ra, anh mở cửa trước, mời khách ngồi, rồi đi vòng qua đầu xe để vào ghế lái, không đi vòng sau xe để khách không phải ngồi chờ lâu.
Trên đường đi: chủ xe làm gì để khách thoải mái
Người lái là chủ nhà nên vừa lái an toàn, vừa giữ cuộc trò chuyện nhẹ nhàng. Không bàn chuyện công việc nặng khi đang len trong phố đông; để phần đó cho lúc ngồi bàn. Không nghe điện thoại bằng tay khi lái. Nếu cần nhận cuộc gọi gấp, tấp xe vào chỗ được phép dừng, xin phép khách vài phút.
Hỏi khách về nhiệt độ một lần ngay đầu chuyến, rồi chỉnh theo ý khách. Nhạc nếu bật thì vặn nhỏ, chọn loại không lời. Khách cần nghỉ thì để yên, không cố bắt chuyện. Trên chặng dài, hỏi khách có muốn dừng nghỉ ở trạm không, đừng đợi khách phải tự xin.
Nếu khách ngồi ghế trước đeo dây an toàn chậm, chủ xe nhắc nhẹ trước khi chạy, như một thói quen chung cho mọi người trên xe. Dây an toàn là chuyện an toàn và luật đường bộ, không phải chuyện lễ nghi, nên không ngại nhắc. Hàng sau cũng vậy.
Khi tới nơi, chủ xe đỗ sao cho cửa của khách mở ra chỗ an toàn, tắt máy, xuống xe trước và đi vòng sang mở cửa cho khách nếu là khách lớn tuổi hoặc khách cấp cao. Với khách ngang hàng, thân quen, không cần vòng sang mở cửa; xuống cùng lúc và đi bên trái khách vào trong là đủ.
Khi nào khách nên ngồi ghế sau dù chủ xe tự lái
Chủ xe chỉ làm nhiệm vụ đưa đón thay đơn vị. Nếu người lái là nhân viên được giao đưa khách, không phải người tiếp chính, thì người lái đóng vai tài xế và quy tắc xe có tài xế áp lại: khách ngồi ghế sau bên phải.
Khách là lãnh đạo cấp cao, quen ngồi sau để làm việc. Một số người cần đọc tài liệu, gọi điện trên đường. Khách đã quen như vậy thì ghế sau là chỗ họ thoải mái nhất. Chủ xe hỏi một câu, khách chọn.
Ghế trước không an toàn cho người đó. Trẻ nhỏ đi cùng khách phải ngồi hàng sau theo quy định an toàn giao thông. Người lớn tuổi, phụ nữ mang thai có thể thấy ghế sau dễ chịu hơn. An toàn đứng trước lễ nghi.
Xe chở nhiều khách cùng cấp. Khi ba khách ngang nhau, mời một người lên ghế trước dễ khiến hai người còn lại thấy bị xếp sau. Có thể mời người lớn tuổi nhất lên trước, hoặc để khách tự chọn, chủ xe chỉ mở cả hai cửa và mời chung.
Lỗi hay gặp khi chủ xe tự lái chở khách
Đa số lỗi ở đây đến từ thói quen ngồi xe công, mang nguyên sang khi tự lái.
- Chủ xe mở cửa sau mời khách ngồi, để ghế trước trống, biến mình thành tài xế.
- Ghế trước đầy đồ, khách phải đứng chờ chủ xe dọn hoặc tự dọn giúp.
- Ép khách ngồi trước đến lần thứ ba dù khách đã nói muốn ngồi sau.
- Vợ hoặc chồng chủ xe ngồi sẵn ghế trước, không hỏi khách, khách lớn tuổi phải chui vào hàng sau.
- Nghe điện thoại cầm tay, nói chuyện công việc trong lúc lái qua chỗ đông.
- Tới nơi đỗ xe ngay giữa lối, khách phải bước ra phía có xe chạy.
Một quy tắc nhỏ giúp tránh gần hết các lỗi trên: trước mỗi chuyến chở khách, chủ xe tự ngồi thử vào ghế của khách mười giây. Nhìn xem ghế có sạch, có đồ vướng chân, có mùi lạ, điều hoà có thổi thẳng mặt không. Mười giây đó đáng giá hơn mọi lời mời khéo.
Câu hỏi thường gặp
Chủ xe tự lái thì khách nên ngồi ghế nào?
Khách nên ngồi ghế trước cạnh người lái. Khi người lái là chủ nhà, ghế này đặt khách ngang hàng với chủ nhà, trò chuyện dễ và tránh cảm giác chủ nhà đang làm tài xế cho khách ngồi phía sau.
Vì sao xe có tài xế thì khách ngồi sau, còn chủ tự lái thì khách ngồi trước?
Vì vị trí danh dự gắn với mối quan hệ với người lái. Người lái là tài xế phục vụ thì khách ngồi xa, chéo tài xế. Người lái là chủ nhà thì khách ngồi gần chủ nhà nhất, tức ghế trước bên cạnh.
Khách nhất định muốn ngồi ghế sau thì làm sao?
Mời ngồi trước một hai lần với lý do nhẹ nhàng như cho tiện nói chuyện hay rộng chân. Nếu khách vẫn muốn ngồi sau thì để khách ngồi, giúp đóng cửa, không giải thích quy tắc và không ép thêm.
Vợ chủ xe có nên nhường ghế trước cho khách không?
Thông lệ là nhường, nhất là với khách lớn tuổi hoặc khách quan trọng. Với khách khác giới chưa thân, để người bạn đời ngồi trước và khách ngồi sau bên phải cũng được chấp nhận, nên hỏi ý khách một câu.
Nhân viên lái xe công ty đưa khách thì khách ngồi đâu?
Khi người lái chỉ được giao nhiệm vụ đưa đón, họ đóng vai tài xế. Khách ngồi ghế sau bên phải như trên xe có tài xế, ghế trước để trống hoặc dành cho người phục vụ đi cùng.
Tới nơi, chủ xe có cần vòng sang mở cửa cho khách không?
Với khách lớn tuổi, khách cấp cao hay lần đầu gặp thì nên tắt máy, xuống trước và vòng sang mở cửa. Với khách ngang hàng, đã thân, xuống xe cùng lúc rồi đi bên trái khách vào trong là đủ lịch sự.