Trên xe bảy chỗ, ghế danh dự là ghế hàng giữa bên phải, sát cửa trượt hoặc cửa mở ra lề đường; ghế thứ hai là hàng giữa bên trái; hàng cuối dành cho người trẻ hoặc người phục vụ; ghế trước cạnh tài xế cho người dẫn đường. Trên xe khách chở đoàn, trưởng đoàn ngồi hàng đầu phía cửa lên xuống, phó đoàn ngồi hàng đầu phía bên kia hoặc ngay cạnh, ghế sát cửa ở đầu xe dành cho người hướng dẫn.
Xe càng lớn, quy tắc càng chuyển từ "ghế nào sang nhất" sang "ghế nào lên xuống nhanh nhất và gần người điều phối nhất". Bài dưới đi lần lượt xe bảy chỗ, xe mười sáu đến ba mươi chỗ, xe khách lớn, và cách giữ chỗ để đoàn không xáo trộn sau mỗi điểm dừng.
Xe bảy chỗ: hàng ghế giữa là hàng trọng
Xe bảy chỗ thường có ba hàng: ghế lái và ghế phụ phía trước, hàng giữa hai hoặc ba ghế, hàng cuối hai hoặc ba ghế. Lên xuống hàng cuối phải gập ghế hàng giữa hoặc chui qua khe, nên hàng cuối luôn là hàng kém thuận tiện nhất. Hàng giữa rộng chân, lối ra gần, là hàng dành cho người có ngôi thứ cao.
Trong hàng giữa, ghế bên phải là ghế một vì cửa phía này mở ra lề đường. Với xe có cửa trượt chỉ một bên, ghế sát cửa trượt là ghế một dù cửa nằm bên nào. Ghế bên trái là ghế hai. Nếu hàng giữa có ba chỗ, ghế giữa là ghế ba và chỉ dùng khi đoàn buộc phải chở đủ bảy người.
Hàng cuối dành cho người trẻ, nhân viên đi kèm, hoặc để đồ. Ghế trước cạnh tài xế dành cho người dẫn đường của chủ nhà, người cần xuống trước ở mỗi điểm để mở cửa và báo người đón. Người này không nên ngồi hàng cuối, vì mỗi lần xuống phải chờ cả hàng giữa ra trước.
Nếu xe bảy chỗ chở khách chính và chủ nhà cùng đi, khách ngồi hàng giữa bên phải, chủ nhà hàng giữa bên trái. Thư ký hai bên ngồi hàng cuối, người dẫn đường ngồi trước.
Xe mười sáu đến ba mươi chỗ: hàng đầu cho trưởng đoàn
Với xe mười sáu chỗ và xe hai mươi chín, ba mươi chỗ, cửa lên xuống thường ở phía phải đầu xe. Hàng ghế đầu gần cửa là chỗ lên xuống nhanh nhất, tầm nhìn tốt nhất và ít say xe nhất. Bảng dưới là cách xếp hay dùng.
| Vị trí | Dành cho | Lý do |
|---|---|---|
| Ghế sát cửa ở đầu xe, quay mặt về phía đoàn hoặc cạnh tài xế | Người hướng dẫn, người điều phối của chủ nhà | Xuống đầu tiên ở mỗi điểm, đứng dưới chân bậc đón đoàn xuống |
| Hàng một, bên phải phía cửa | Trưởng đoàn khách | Ra cửa nhanh nhất, xuống ngay sau người hướng dẫn |
| Hàng một, bên trái hoặc ghế cạnh trưởng đoàn | Lãnh đạo chủ nhà đi cùng, hoặc phó đoàn | Ngồi cạnh để trao đổi suốt chặng |
| Hàng hai, ba | Thành viên theo ngôi thứ giảm dần | Gần cửa, dễ nghe người hướng dẫn |
| Các hàng sau | Thành viên trẻ, phóng viên đi kèm, nhân viên | Ít phải lên xuống trước |
| Hàng cuối | Người phục vụ, đồ đạc, quà | Không cần ra trước, có chỗ để đồ |
Với đoàn có người lớn tuổi hay người say xe, ưu tiên hàng đầu cho họ nếu trưởng đoàn đồng ý. Trưởng đoàn thường vui vẻ nhường, và việc đó làm cả đoàn thấy được chăm chút. Người điều phối nên hỏi trưởng đoàn hoặc thư ký đoàn trước khi xếp, không tự ý đặt khách lớn tuổi vào ghế trưởng đoàn.
Xe khách lớn bốn mươi lăm chỗ: chia khu, không chia ghế
Với đoàn đông đi xe khách lớn, việc xếp từng ghế theo thứ bậc là không thực tế và cũng không cần. Cách làm hợp lý là chia khu. Hai hàng đầu dành cho lãnh đạo hai bên và khách lớn tuổi. Khu giữa cho thành viên đoàn. Khu sau cho nhân viên, phóng viên, người phục vụ. Người điều phối chỉ cần nói ở cửa xe "Hai hàng đầu xin dành cho các anh chị lãnh đạo, các anh chị còn lại mời ngồi tự do từ hàng ba".
Ghế đầu xe sát cửa, quay mặt về phía hành khách nếu xe có, hoặc ghế đầu bên phải, dành cho người hướng dẫn cầm micro. Người này đứng lên giới thiệu lộ trình, báo giờ dừng, nhắc đồ đạc trước mỗi điểm xuống.
Nếu đoàn đi nhiều ngày, giữ nguyên chỗ ngồi đã chọn ở chặng đầu cho các chặng sau. Người điều phối nhắc một câu khi lên xe lần đầu: "Các anh chị giữ chỗ này cho cả chuyến để đếm người cho nhanh". Cách này giúp đếm đủ người chỉ bằng một lượt nhìn các ghế trống.
Ví dụ giả định: một đoàn bốn mươi người của một hiệp hội nông nghiệp tỉnh bạn về thăm các hợp tác xã ở Lâm Đồng. Bên đón bố trí một xe bốn mươi lăm chỗ. Hàng một dành cho chủ tịch hiệp hội và phó chủ tịch xã đi cùng, hàng hai cho ba thành viên lớn tuổi, ghế đầu sát cửa cho cán bộ hướng dẫn. Cả đoàn giữ chỗ suốt ba ngày, mỗi lần lên xe chỉ mất vài phút đếm người.
Thứ tự lên xuống xe đoàn
Lên xe. Người hướng dẫn lên trước để đứng ở đầu xe chỉ chỗ, sau đó mời trưởng đoàn và lãnh đạo lên, rồi thành viên theo dòng. Với xe bảy chỗ, người ngồi hàng cuối lên trước để khỏi phải chui qua người hàng giữa đã ngồi; sau đó mới mời khách chính lên hàng giữa.
Xuống xe. Người hướng dẫn xuống đầu tiên, đứng dưới bậc, đưa tay đỡ người lớn tuổi. Trưởng đoàn xuống tiếp theo để gặp ngay người đón đang chờ. Thành viên xuống sau. Người phục vụ xuống cuối, soát lại ghế xem có đồ bỏ quên.
Khi có người đón ở điểm đến. Tài xế dừng sao cho cửa xe đối diện chỗ người đón đứng. Người hướng dẫn báo trước cho trưởng đoàn khoảng một phút, để trưởng đoàn đứng dậy và đứng sẵn gần cửa.
Xe bảy chỗ có cửa trượt. Người ngồi hàng cuối nên chờ khách hàng giữa xuống hết mới gập ghế ra. Không gập ghế hàng giữa khi khách còn đang ngồi.
Giữ thứ bậc khi đoàn đi nhiều xe khác loại
Đoàn mười đến mười lăm người thường đi một xe bảy chỗ cho lãnh đạo và một xe mười sáu chỗ cho thành viên. Xe bảy chỗ chở trưởng đoàn khách, lãnh đạo chủ nhà, phó đoàn và người dẫn đường. Xe mười sáu chỗ chở các thành viên còn lại, có một người của chủ nhà đi kèm.
Câu hỏi hay gặp là thư ký của trưởng đoàn đi xe nào. Thư ký cần ở gần trưởng đoàn để đưa tài liệu, nhận việc, nên đi xe bảy chỗ, ngồi hàng cuối. Phiên dịch cũng vậy nếu trưởng đoàn cần trao đổi trên đường. Nếu xe bảy chỗ đã đủ người, thư ký đi xe sau nhưng phải xuống trước ở điểm đến để kịp đứng cạnh trưởng đoàn.
Đừng đẩy phó đoàn sang xe sau chỉ để nhường chỗ cho người phục vụ của chủ nhà. Phó đoàn bị tách khỏi trưởng đoàn là chuyện đoàn khách để ý. Nếu xe chính thiếu chỗ, người của chủ nhà xuống xe sau trước.
Phiên dịch, người ghi hình và đồ đạc: chỗ nào cho hợp
Đoàn có khách nước ngoài thì phiên dịch cần ngồi gần trưởng đoàn khách và lãnh đạo chủ nhà, vì chuyện trao đổi trên xe thường là lúc hai bên nói thật lòng nhất. Trên xe bảy chỗ, phiên dịch ngồi ghế trước, xoay người nửa vòng khi dịch, hoặc ngồi hàng cuối ngay sau hai lãnh đạo nếu ghế trước đã có người dẫn đường. Trên xe mười sáu chỗ trở lên, phiên dịch ngồi hàng hai, ngay sau hai lãnh đạo hàng đầu, hơi nghiêng về phía lối đi để nói được với cả hai.
Người ghi hình, chụp ảnh của đơn vị cần xuống xe trước trưởng đoàn để kịp chụp khoảnh khắc trưởng đoàn bước xuống và bắt tay người đón. Vì vậy họ ngồi gần cửa, ngay sau ghế người hướng dẫn, không ngồi tận hàng cuối. Trên xe bảy chỗ, nếu không còn chỗ gần cửa, người chụp ảnh đi xe trước và đứng chờ sẵn ở điểm đến.
Đồ đạc của đoàn như vali, túi quà, tài liệu, đồ bảo hộ không được chiếm ghế của người. Xe lớn có khoang hành lý thì dùng khoang hành lý, xe nhỏ thì dùng cốp và hàng cuối. Túi xách tay của trưởng đoàn nên do thư ký hoặc người phục vụ giữ trên xe, để trưởng đoàn lên xuống với hai tay rảnh, bắt tay được ngay khi xuống.
Người say xe nên được hỏi từ lúc gửi chương trình, để xếp sẵn họ vào hàng đầu hoặc ghế cạnh cửa sổ phía trước. Chuẩn bị một ít túi giấy, kẹo gừng, dầu gió ở ghế người hướng dẫn, đưa kín đáo khi cần, không hỏi to trước cả xe.
Bảng kiểm xếp chỗ xe đoàn
Người điều phối dùng bảng này trước giờ xuất phát, ít nhất mười lăm phút.
- Đã có danh sách thành phần đoàn theo ngôi thứ, chia sẵn ai đi xe nào.
- Xe chính đỗ ở vị trí gần cửa ra nhất, cửa lên mở về phía khách đứng.
- Hàng đầu hoặc hàng giữa trọng của xe chính để trống, không ai ngồi sẵn.
- Ghế người hướng dẫn có micro, chai nước, danh sách đoàn và lộ trình.
- Hàng cuối đã có chỗ cho quà, tài liệu, đồ bảo hộ nếu đi xưởng.
- Tài xế các xe biết thứ tự chạy và điểm dừng.
- Có người đếm người trước khi chạy, báo đủ cho người điều phối.
Sau chặng đầu, người điều phối hỏi nhanh trưởng đoàn hoặc thư ký đoàn có ai cần đổi chỗ không, vì say xe, vì muốn ngồi cạnh người cần trao đổi. Đổi một lần ở chặng đầu thì dễ, để đến chặng thứ ba mới đổi thì cả đoàn phải xáo lại.
Câu hỏi thường gặp
Trên xe bảy chỗ, khách quan trọng nên ngồi ghế nào?
Khách quan trọng nên ngồi hàng giữa, ghế phía cửa mở ra lề đường hoặc sát cửa trượt. Hàng giữa rộng chân, lên xuống nhanh, còn hàng cuối phải gập ghế mới ra được nên dành cho người trẻ hoặc người phục vụ.
Trưởng đoàn ngồi đâu trên xe khách chở đoàn?
Trưởng đoàn thường ngồi hàng ghế đầu phía cửa lên xuống, để xuống ngay sau người hướng dẫn và gặp người đón đầu tiên. Lãnh đạo chủ nhà đi cùng ngồi cạnh hoặc hàng đầu phía bên kia để trao đổi trên đường.
Người hướng dẫn đoàn ngồi ở đâu trên xe?
Người hướng dẫn ngồi ghế đầu xe sát cửa hoặc ghế cạnh tài xế, có micro nếu xe lớn. Vị trí này để họ xuống đầu tiên ở mỗi điểm dừng, đứng đỡ khách xuống và báo người đón biết đoàn đã tới.
Đoàn đông có cần xếp từng ghế theo ngôi thứ không?
Không cần. Với xe lớn, chỉ cần dành hai hàng đầu cho lãnh đạo và người lớn tuổi, các thành viên còn lại ngồi tự do theo khu. Nhắc đoàn giữ nguyên chỗ cho cả chuyến để đếm người nhanh sau mỗi điểm dừng.
Thư ký của trưởng đoàn nên đi xe nào?
Thư ký nên đi cùng xe với trưởng đoàn để đưa tài liệu và nhận việc trên đường, thường ngồi hàng cuối của xe bảy chỗ. Nếu xe đầy, thư ký đi xe sau nhưng phải xuống trước để kịp đứng cạnh trưởng đoàn.
Khách lớn tuổi có nên được ưu tiên hàng ghế đầu không?
Nên ưu tiên, nhưng hỏi trưởng đoàn hoặc thư ký đoàn trước khi xếp. Đa số trưởng đoàn vui vẻ nhường hàng đầu cho người lớn tuổi hoặc người say xe, và việc hỏi trước giữ được thể diện cho trưởng đoàn.