Trong tiệc chiêu đãi có phiên dịch, người dịch nên ngồi ở vị trí nghe rõ cả chủ tiệc lẫn khách chính mà không chiếm ghế danh dự. Có ba cách thường dùng: ngồi hơi lùi phía sau, giữa chủ tiệc và khách chính; ngồi tại bàn ngay bên trái chủ tiệc hoặc bên phải khách chính; hoặc với bàn dài đối diện, ngồi cạnh người mình dịch. Cách nào cũng cần lo cho người dịch được ăn, trước hoặc trong bữa.
Phiên dịch trong bữa tiệc khác phiên dịch trong buổi hội đàm. Không gian ồn hơn, câu chuyện rẽ nhánh liên tục, có đồ ăn, ly cốc, nhân viên đi lại. Một sơ đồ không tính tới người dịch sẽ biến bữa tiệc thành chuỗi im lặng chờ dịch, hoặc khiến người dịch ngồi đói suốt hai tiếng. Phần dưới tả từng cách bố trí, cách chọn, và những việc nhỏ giúp người dịch làm tốt.
Vì sao phiên dịch trong bữa tiệc khó hơn phòng họp
Ở phòng họp, các bên nói lần lượt, chủ đề định sẵn, người dịch có bàn để ghi chép. Ở bàn tiệc, câu chuyện tự nhiên hơn: chủ tiệc hỏi thăm sức khoẻ, khách chính khen món ăn, người ngồi cạnh xen vào một câu đùa. Người dịch phải bắt kịp mọi chuyển hướng, thường bằng dịch đuổi, tức là dịch sau từng câu ngắn, và phải đủ gần để nghe rõ cả những câu nói nhỏ.
Tiếng ồn là trở ngại thứ hai. Phòng tiệc có tiếng bát đĩa, tiếng bàn bên, đôi khi có nhạc. Người dịch ngồi xa hai mét là đã phải hỏi lại. Vì vậy vị trí của người dịch quyết định chất lượng của cả cuộc trò chuyện.
Trở ngại thứ ba là chuyện ăn. Người dịch không thể vừa nhai vừa dịch. Nếu đặt người dịch ngồi tại bàn với đủ bộ đồ ăn mà không ai lo cho họ một khoảng nghỉ, họ sẽ gần như nhịn suốt bữa, và đến cuối buổi, khi câu chuyện đi vào phần quan trọng, sự mệt mỏi bắt đầu ảnh hưởng tới bản dịch.
Cuối cùng là vị thế. Người dịch không phải thành viên đoàn theo nghĩa ngôi thứ, nhưng cũng không phải nhân viên phục vụ. Xếp họ đúng chỗ, giới thiệu họ với bàn, và đối xử như một người làm việc chuyên môn là cách bên chủ thể hiện sự chuyên nghiệp.
Ba cách bố trí phiên dịch ở bàn tròn
Giả định: bàn tròn mười chỗ, chủ tiệc ghế 1, khách chính ghế 2 bên phải chủ tiệc. Bên chủ có một phiên dịch.
| Cách | Phiên dịch ngồi đâu | Hợp với | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Ngồi lùi phía sau | Ghế không có bộ đồ ăn, đặt sau và giữa ghế 1 và ghế 2, hơi lùi | Tiệc rất trang trọng, có phần phát biểu, khách cấp cao | Người dịch phải ăn trước hoặc sau; bố trí lối phục vụ không đi qua chỗ người dịch |
| Ngồi tại bàn, bên trái chủ tiệc | Ghế 3 dành cho phiên dịch, khách thứ hai dời sang ghế kế | Tiệc làm việc, chủ tiệc nói nhiều với khách chính | Khách thứ hai bị lùi một ghế; báo trước cho đoàn |
| Ngồi tại bàn, bên phải khách chính | Ghế kế bên phải khách chính | Khi phiên dịch là người của đoàn khách | Người thứ hai bên chủ dời ra một ghế |
Cách ngồi lùi phía sau giữ nguyên sơ đồ ngôi thứ của bàn, nên là lựa chọn mặc định trong những bữa tiệc chính thức cấp cao. Cách ngồi tại bàn thoải mái hơn cho người dịch, và với tiệc doanh nghiệp, khách thường đánh giá cao việc người dịch được ngồi cùng bàn như một thành viên. Khi chọn cách ngồi tại bàn, người dịch nên ngồi cạnh người nói nhiều hơn, thường là chủ tiệc.
Bàn dài đối diện và khi có hai phiên dịch
Ở bàn dài kiểu đối diện, chủ tiệc và khách chính ngồi đối mặt nhau qua bàn. Người dịch của bên chủ ngồi ngay bên trái chủ tiệc, cùng cạnh, quay mặt về khách chính. Khoảng cách qua bàn ngắn, người dịch nghe được cả hai, và khách nhìn thẳng sang thấy cả chủ tiệc lẫn người dịch, dễ theo dõi. Người thứ hai bên chủ khi đó ngồi bên phải chủ tiệc, đúng vị trí trọng.
Khi mỗi bên có một phiên dịch riêng, thông lệ là mỗi người dịch dịch lời của bên mình sang ngôn ngữ của bên kia. Phiên dịch bên chủ ngồi cạnh chủ tiệc, phiên dịch bên khách ngồi cạnh khách chính. Ở bàn dài, họ ngồi đối diện nhau, chéo với hai người mình phục vụ. Ở bàn tròn, cách gọn nhất là hai người dịch ngồi lùi sau hai ghế 1 và 2, mỗi người sau người của mình.
Nếu bữa tiệc nhiều bàn mà chỉ có một hai phiên dịch, họ phục vụ bàn chính. Các bàn phụ cần được xếp sao cho mỗi khách không nói tiếng Việt có ít nhất một người bên chủ nói được ngôn ngữ của khách ngồi cạnh. Đây là lý do khi chia khách về các bàn phụ phải tính cả khả năng ngoại ngữ của người bên chủ, không chỉ chức vụ.
Một tình huống khác: khách có người dịch riêng là trợ lý, đồng thời là thành viên đoàn. Người này vừa có ngôi thứ của mình vừa phải dịch. Thông thường cứ để họ ngồi cạnh trưởng đoàn, dù ngôi thứ của họ thấp hơn, vì việc dịch quan trọng hơn ngôi thứ trong bữa ăn.
Cho người dịch được ăn: những cách đã dùng
Bữa ăn trước. Với cách ngồi lùi phía sau, người dịch dùng một suất ăn nhẹ ở phòng bên trước giờ tiệc khoảng ba mươi phút. Người phụ trách bên chủ đặt suất này cùng lúc đặt tiệc, đừng để người dịch tự lo.
Món dễ ăn. Nếu người dịch ngồi tại bàn, nhờ bếp phục vụ cho họ phần món dễ ăn nhanh, ít xương, không cần bóc tách. Không đặt cho người dịch món phải dùng tay hay món nóng bỏng.
Khoảng nghỉ có chủ đích. Chủ tiệc chủ động tạo những khoảng lặng ngắn khi món chính lên, nói một câu như: "Mời mọi người dùng món, để bạn phiên dịch cũng ăn chút ạ." Câu này vừa tự nhiên vừa cho thấy chủ tiệc quý người dịch.
Người dịch thứ hai luân phiên. Với tiệc dài trên hai tiếng hoặc có nhiều phần phát biểu, bố trí hai người dịch luân phiên, mỗi người dịch một nửa thời gian.
Nước uống luôn sẵn. Người dịch nói nhiều nhất bàn. Nước lọc ở tầm tay, không phải đồ uống có cồn.
Việc cần làm trước bữa tiệc có phiên dịch
Phần lớn sự cố trong bữa tiệc có dịch đến từ việc người dịch không được báo đủ thông tin. Mười lăm phút trao đổi trước giúp bữa tiệc trơn tru hơn nhiều.
- Gửi người dịch danh sách khách và chủ, họ tên, chức danh, cách xưng hô mong muốn của từng người, để họ giới thiệu chính xác.
- Gửi tên các món ăn và đồ uống, nhất là món đặc sản địa phương, để người dịch chuẩn bị cách gọi tên và giải thích món.
- Báo trước nội dung phát biểu nếu chủ tiệc có lời chào mừng, lời cảm ơn. Bản nháp vài ý chính là đủ.
- Thống nhất chỗ ngồi và cách dịch: dịch đuổi từng câu, dịch tóm ý cho câu chuyện xã giao, hay dịch đầy đủ cho phần phát biểu.
- Nhắc chủ tiệc nói câu ngắn, dừng sau mỗi ý, nhìn vào khách khi nói chứ không nhìn vào người dịch.
- Chỉ chỗ ăn trước nếu người dịch ngồi lùi phía sau.
Câu nói của chủ tiệc nhìn vào khách chứ không nhìn vào người dịch là điều nhiều người quên. Nói với người dịch "anh dịch cho ông ấy là…" khiến khách thấy mình bị nói về ở ngôi thứ ba ngay trước mặt.
Lỗi hay gặp và cách gỡ tại bàn
Phiên dịch bị xếp ở cuối bàn. Do người lập sơ đồ coi phiên dịch như cán bộ trẻ nhất. Khi phát hiện, đổi chỗ với người bên chủ ngồi cạnh chủ tiệc hoặc mang thêm ghế đặt lùi sau chủ tiệc.
Câu đùa không dịch được. Chơi chữ, thành ngữ địa phương thường mất nghĩa. Người dịch nên nói ngắn với khách rằng đây là một câu đùa về chữ, không dịch sát được. Chủ tiệc nên hạn chế loại câu này khi có khách nước ngoài.
Nhiều người cùng nói một lúc. Người dịch chỉ theo được một mạch. Chủ tiệc dẫn câu chuyện, mời từng người nói, tránh cảnh cả bàn tranh nhau hỏi khách chính.
Người dịch bị cuốn vào trò chuyện riêng. Có khi khách thích nói chuyện riêng với người dịch vì dễ giao tiếp. Người dịch nhẹ nhàng đưa câu chuyện về chủ tiệc. Chủ tiệc cũng chủ động hỏi khách để giữ mạch.
Khi có phần phát biểu trong bữa tiệc
Nhiều bữa tiệc chiêu đãi có một hai lời phát biểu ngắn: chủ tiệc chào mừng ở đầu bữa, trưởng đoàn khách đáp lời, đôi khi có lời cảm ơn ở cuối. Lúc này người dịch rời chỗ ngồi, đứng cạnh người phát biểu, thường ở phía bên trái và lùi nửa bước, để người phát biểu vẫn là trung tâm. Nếu có micro, cần hai micro hoặc một micro chuyển tay nhanh; chuẩn bị trước với nhà hàng, đừng để người dịch phải nói to qua tiếng ồn.
Lời phát biểu trong bữa tiệc nên ngắn, chia thành từng đoạn hai ba câu để người dịch dịch theo. Chủ tiệc đọc liền một mạch ba phút rồi dừng chờ dịch khiến khách nghe phần dịch cũng ba phút, cả phòng mất tập trung. Khi đã gửi trước bản nháp cho người dịch, họ có thể dịch gần như song song, nhịp nhàng hơn nhiều.
Khi trưởng đoàn khách đáp lời, phiên dịch bên khách, nếu có, đứng cạnh trưởng đoàn. Nếu chỉ có phiên dịch bên chủ, người đó chuyển sang đứng cạnh trưởng đoàn khách. Phần đáp lời thường ngẫu hứng hơn, người dịch cần nghe kỹ và có thể xin trưởng đoàn nói chậm lại bằng một cử chỉ nhẹ.
Sau phần phát biểu, người dịch trở về chỗ. Người phụ trách bên chủ để ý mang cho họ cốc nước, vì đây thường là lúc họ vừa nói liền nhiều phút. Nếu có trao quà lưu niệm ngay sau phát biểu, người dịch đứng gần để dịch những câu ngắn giữa hai người trao và nhận, nhưng không đứng chen vào khung ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Phiên dịch trong tiệc chiêu đãi ngồi ở đâu?
Có ba cách: ngồi lùi phía sau, giữa chủ tiệc và khách chính, ở ghế không có bộ đồ ăn; ngồi tại bàn ngay bên trái chủ tiệc; hoặc ngồi tại bàn bên phải khách chính nếu là phiên dịch của đoàn khách. Tiệc càng trang trọng càng hay chọn cách ngồi lùi.
Phiên dịch có được ngồi cùng bàn ăn với khách không?
Được, nhất là trong tiệc doanh nghiệp và tiệc làm việc. Ngồi cùng bàn giúp người dịch nghe rõ hơn và được ăn trong bữa. Với tiệc chính thức cấp cao, người dịch thường ngồi lùi phía sau và ăn trước ở phòng bên.
Làm sao để phiên dịch vẫn ăn được trong bữa tiệc?
Đặt cho người dịch suất ăn trước nếu họ ngồi lùi phía sau; nếu ngồi tại bàn thì phục vụ món dễ ăn nhanh. Chủ tiệc chủ động tạo khoảng nghỉ ngắn khi món chính lên. Tiệc dài thì bố trí hai người dịch luân phiên.
Mỗi bên có phiên dịch riêng thì xếp chỗ thế nào?
Mỗi người dịch ngồi cạnh hoặc ngay sau người của bên mình: phiên dịch bên chủ cạnh chủ tiệc, phiên dịch bên khách cạnh khách chính. Mỗi người dịch lời của bên mình sang ngôn ngữ của bên kia.
Bàn phụ không có phiên dịch thì sao?
Khi chia khách về các bàn phụ, xếp mỗi vị khách không nói tiếng Việt ngồi cạnh ít nhất một người bên chủ nói được ngôn ngữ của khách. Phiên dịch chính dành cho bàn chủ tiệc và khách chính.
Chủ tiệc nên nói thế nào khi có phiên dịch?
Nói câu ngắn, dừng sau mỗi ý để người dịch kịp dịch, nhìn vào khách chứ không nhìn vào người dịch, hạn chế chơi chữ và thành ngữ khó dịch. Gửi trước cho người dịch danh sách khách và tên món để họ chuẩn bị.