Khi hai người đi ngang hàng, người trọng hơn đi bên phải, người kia đi bên trái. Chủ nhà đi bên trái khách; cấp dưới đi bên trái lãnh đạo và lùi nửa bước. Ba người đi ngang thì người giữa là người trọng nhất, bên phải người đó là người thứ hai, bên trái là người thứ ba. Người dẫn đường đi trước, chếch về bên trái, cách một đến hai bước.
Đó là quy tắc gốc. Phần dưới đi vào các tình huống thật: tháp tùng lãnh đạo và khách cùng lúc, nhóm đông đi qua sân, vỉa hè sát lòng đường, hành lang hẹp, khi phải đổi bên giữa chừng, và lúc nào được phép phá quy tắc để giữ an toàn hay sự tự nhiên.
Vì sao người trọng đi bên phải
Quy ước bên phải là bên trọng được dùng chung trong lễ tân, từ chỗ ngồi, chỗ đứng đến khi đi. Đi bên trái khách, chủ nhà đặt khách ở phía tay phải của mình, đúng như khi mời khách ngồi ghế bên phải trong phòng họp. Người đi bên trái cũng là người dễ quay sang nói chuyện, chỉ đường bằng tay phải về phía trước mà không vung tay qua mặt khách.
Quy ước này áp khi không có lý do nào khác chen vào. Trên vỉa hè sát lòng đường, trong hành lang có một bên là lan can, trên lối đi có một bên trơn trượt, chủ nhà có thể đổi sang đi phía nguy hiểm hơn để che cho khách, dù như vậy khách sang bên trái. Đây là trường hợp an toàn đứng trước lễ nghi.
Với lãnh đạo bên mình, nhân viên đi bên trái và lùi nửa bước. Lùi nửa bước để lãnh đạo là người đi đầu, nhân viên vẫn ở gần để nghe lãnh đạo nói và đáp lại khi được hỏi, không phải chạy theo.
Ở doanh nghiệp nhỏ, nhiều người thấy những quy ước này quá trịnh trọng so với không khí làm việc thân mật hằng ngày. Thật ra không ai đòi hỏi đi đứng như duyệt đội ngũ. Chỉ cần những lúc có khách quan trọng, người trong đơn vị tự giác nhường bên phải cho khách và không chen giữa lãnh đạo với khách. Khách không đếm bước chân, nhưng cảm nhận được ngay cái trật tự tự nhiên đó, và hiểu rằng đơn vị đón mình có nề nếp.
Đi với khách nữ, khách lớn tuổi và khách nước ngoài
Với khách nữ, quy tắc vị trí giữ nguyên: khách đi bên phải chủ nhà. Phép lịch sự thêm vào là nhường lối khi qua cửa, đi chậm theo nhịp của khách nếu khách mang giày cao gót, và báo trước chỗ có bậc, có rãnh, có sàn trơn. Không khoác vai, không đặt tay sau lưng khách để dẫn đi.
Với khách lớn tuổi, đi chậm lại và giữ khoảng cách gần hơn bình thường, sẵn sàng đỡ khi qua bậc. Nếu khách chống gậy tay phải, người đi kèm có thể đi bên trái để đỡ phía khách yếu hơn, dù như vậy khách vẫn ở bên phải. Hỏi khách một câu là biết khách muốn người đi kèm ở phía nào.
Với khách nước ngoài, quy ước bên phải là bên trọng cũng là quy ước quốc tế phổ biến, nên áp nguyên. Phiên dịch đi sát phía sau, giữa khách và chủ nhà, chếch về phía khách, để dịch mà không phải nói vọng lên. Khi cả nhóm dừng chân, phiên dịch đứng lùi một chút phía sau hai người, không đứng chen giữa.
Đi hai, ba, bốn người: ai ở đâu
Bảng dưới tả vị trí khi nhóm đi ngang hàng trên lối rộng. Bên phải, bên trái tính theo hướng người đi.
| Số người | Cách đi | Vị trí |
|---|---|---|
| Hai | Ngang hàng | Người trọng bên phải, người kia bên trái |
| Ba | Ngang hàng | Người trọng nhất ở giữa, người thứ hai bên phải người giữa, người thứ ba bên trái |
| Bốn | Hai hàng hai người | Hàng đầu: khách chính bên phải, chủ nhà bên trái; hàng sau: người thứ hai của mỗi bên, khách bên phải |
| Năm trở lên | Nhóm đầu và nhóm sau | Nhóm đầu ba người theo cách đi ba; những người còn lại đi sau, giữ khoảng cách hai ba bước |
| Có người dẫn đường | Đi trước nhóm | Chếch về bên trái nhóm đầu, cách một đến hai bước, quay nửa người khi chỉ lối |
Ba người đi ngang trên vỉa hè hay hành lang thường chắn lối người khác. Khi lối hẹp hoặc đông người, chuyển sang đi hai người phía trước, người thứ ba đi ngay sau. Người thứ ba lúc này thường là chủ nhà cấp thấp hơn hoặc thư ký, không phải khách.
Tháp tùng lãnh đạo khi lãnh đạo đang đi cùng khách
Đây là tình huống người làm văn phòng gặp nhiều nhất: lãnh đạo bên mình đi cạnh khách chính, mình là thư ký hay trưởng phòng đi theo. Chỗ của người tháp tùng là phía sau, chếch về bên trái lãnh đạo, cách khoảng hai bước. Gần đủ để lãnh đạo quay lại hỏi thì có mặt ngay, xa đủ để không nghe trọn câu chuyện của hai người phía trước.
Người tháp tùng của bên khách đi phía sau, chếch về bên phải khách chính. Như vậy hai người tháp tùng hai bên cũng đi gần nhau, có thể trao đổi nhỏ chuyện hậu cần mà không làm phiền phía trước.
Người tháp tùng không chen lên đi ngang hàng để báo cáo hay nhắc việc. Có việc gấp, họ bước nhanh lên phía trái lãnh đạo, nói nhỏ một câu, rồi lùi lại. Có giấy tờ cần đưa, chờ lúc dừng chân.
Ví dụ giả định: giám đốc một công ty dệt ở Nam Định dẫn trưởng đoàn của một nhãn hàng đi qua sân sang xưởng. Chị Mai, trưởng phòng kinh doanh, đi sau giám đốc hai bước, bên trái. Phiên dịch của đoàn đi ngay sau trưởng đoàn, bên phải, chếch vào trong một chút để dịch được cho cả hai. Khi trưởng đoàn hỏi số công nhân, giám đốc quay lại nhìn chị Mai, chị bước lên nửa bước trả lời rồi lùi về chỗ.
Khi nhóm dừng chân giữa đường
Đi tham quan, khách hay dừng lại xem một máy, một góc vườn, một bức ảnh treo tường. Lúc đó lãnh đạo và khách đứng cạnh nhau, khách vẫn bên phải. Người thuyết minh, nếu có, đứng đối diện hai người, hơi chếch, để vừa chỉ được vật đang nói tới vừa nhìn được mặt khách. Người tháp tùng đứng lùi lại phía sau, không vây kín quanh.
Khi khách muốn chụp ảnh ở chỗ dừng, người tháp tùng lùi hẳn ra khỏi khuôn hình, không đứng lấp ló phía sau. Khi lãnh đạo ra hiệu đi tiếp, người dẫn đường bước lên trước để mở lối, nhóm trở lại vị trí như cũ.
Thời gian dừng nên do khách quyết định. Người dẫn đường không giục, nhưng để ý giờ; nếu chương trình đã chậm, báo nhỏ với lãnh đạo bên mình để lãnh đạo khéo mời khách đi tiếp, không tự mình nói với khách.
Đi trước hay đi sau: khi nào cấp dưới được đi trước
Dẫn đường. Khi khách và lãnh đạo không biết lối, người dẫn đường đi trước, chếch về bên trái, cách một hai bước. Đây là đi trước để phục vụ, không phải đi trước để dẫn đầu.
Mở cửa, bấm thang máy. Người phục vụ bước nhanh lên trước một đoạn để kịp mở cửa hay bấm giữ thang trước khi nhóm tới. Mở xong thì đứng sang bên, mời nhóm đi qua rồi theo sau.
Kiểm tra lối đi. Ở khu sản xuất, công trường, kho, người phụ trách an toàn đi trước toàn đoàn để nhắc chỗ trơn, chỗ có xe nâng. Ai cũng phải theo người này, kể cả lãnh đạo cao nhất.
Lãnh đạo ra hiệu đi trước. Khi lãnh đạo hay khách nói "Em cứ đi trước đi", nhận lời, đi trước, không từ chối nhiều lần. Từ chối mãi làm cả nhóm dừng lại ở cửa.
Đổi bên giữa chừng và những lối đi khó
Đi qua nhiều khúc rẽ, có lúc khách bị dồn sang bên trái. Chủ nhà không cần vội vòng ra sau lưng khách để đổi bên, việc đó trông lóng ngóng và dễ va người. Cứ đi tiếp, tới chỗ dừng như cửa phòng, chân cầu thang, thì chủ nhà tự nhiên đổi vị trí khi mời khách đi tiếp.
Trên vỉa hè, nếu bên phải là lòng đường, chủ nhà có thể đi sát lòng đường, để khách ở phía trong, dù khách thành bên trái. Đây là cách thể hiện sự che chở mà ai cũng hiểu. Tương tự ở hành lang có một bên lan can thấp, một bên tường, để khách đi phía tường.
Lối đi hẹp chỉ vừa một người: khách đi trước, chủ nhà đi sau; nếu khách không biết lối, chủ nhà xin phép đi trước để dẫn, nói "Dạ, em xin đi trước dẫn đường". Ở lối hẹp có bậc, có chỗ tối, người dẫn đi trước để báo.
Khi đi qua chỗ đông người như sảnh, căng tin, khu sản xuất giờ đổi ca, người dẫn đường đi trước rõ hơn, khoảng cách với khách ngắn lại, và nói nhẹ với người xung quanh để mở lối thay vì để khách tự lách.
Lỗi hay gặp khi đi cùng khách và lãnh đạo
Phần lớn lỗi ở đây là lỗi vị trí, khách thường không nói nhưng nhận ra.
- Nhân viên đi ngang hàng với lãnh đạo, chen vào giữa lãnh đạo và khách.
- Người dẫn đường đi quá xa phía trước, khách phải bước nhanh theo, mất cả cuộc trò chuyện.
- Cả nhóm năm sáu người đi ngang hàng, chắn kín hành lang.
- Thư ký đi sát sau lưng, nghe trọn câu chuyện riêng của lãnh đạo với khách.
- Chủ nhà vòng ra sau lưng khách để đổi bên giữa đường, va vào người tháp tùng.
- Đi trên vỉa hè mà để khách đi sát mép lòng đường.
Một cách luyện đơn giản cho người mới: lần đầu đi cùng lãnh đạo tiếp khách, chỉ cần nhớ hai câu. Một là "bên trái, sau nửa bước đến hai bước". Hai là "lúc nào an toàn hoặc lối đi buộc khác thì đổi". Hai câu đó đúng cho gần hết các tình huống.
Câu hỏi thường gặp
Đi cùng khách thì chủ nhà đi bên trái hay bên phải?
Chủ nhà đi bên trái khách, để khách ở phía tay phải của mình, theo quy ước bên phải là bên trọng. Khi lối đi có một bên nguy hiểm như sát lòng đường, chủ nhà có thể đi phía đó để che cho khách.
Nhân viên đi cùng lãnh đạo nên đi ở đâu?
Nhân viên đi bên trái lãnh đạo, lùi khoảng nửa bước khi chỉ có hai người. Khi lãnh đạo đang đi cùng khách, nhân viên đi phía sau, chếch về bên trái lãnh đạo, cách khoảng hai bước để có mặt ngay khi được gọi.
Ba người đi ngang hàng thì ai ở giữa?
Người trọng nhất đi giữa, người thứ hai đi bên phải người giữa, người thứ ba đi bên trái. Khi lối hẹp hoặc đông người, nên chuyển sang hai người đi trước, người thứ ba đi ngay phía sau.
Người dẫn đường nên đi cách khách bao xa?
Khoảng một đến hai bước, phía trước và chếch về bên trái khách. Xa hơn thì khách phải bước nhanh theo, gần hơn thì dễ va nhau khi dừng. Người dẫn quay nửa người khi chỉ lối, không quay lưng hẳn.
Khi lãnh đạo bảo mình đi trước thì có nên đi không?
Nên đi. Khi lãnh đạo hay khách đã ra hiệu, nhận lời một cách tự nhiên và đi trước. Từ chối nhiều lần làm cả nhóm dừng lại ở cửa hay đầu cầu thang, gây khó xử hơn là đi trước.
Đang đi mà khách bị dồn sang bên trái thì có cần đổi bên ngay không?
Không cần đổi ngay. Vòng ra sau lưng khách giữa đường trông lóng ngóng và dễ va người. Cứ đi tiếp, đến chỗ dừng như cửa phòng hay chân cầu thang thì đổi vị trí tự nhiên khi mời khách đi tiếp.