TrongVong.comTrọng Vọng
Tình huống khó và lỗi lễ tân hay gặp

Phiên dịch vắng hoặc dịch sai giữa buổi làm việc: cứu buổi tiếp khách ra sao

Phiên dịch không đến hoặc dịch sai giữa buổi làm việc với khách nước ngoài: các phương án thay thế, dấu hiệu dịch sai, cách ngắt để chỉnh khéo và chốt điểm quan trọng.

A small meeting room with two delegations seated across a table, an interpreter seen from behind leaning toward a colleague to confirm a point, notebooks open, calm daylight

Khi phiên dịch vắng, thứ tự cứu buổi là: gọi phiên dịch dự phòng, nhờ phiên dịch của bên khách dịch cả hai chiều nếu họ đồng ý, nhờ người trong đơn vị biết ngoại ngữ dịch ở mức trao đổi chung, và chỉ dùng ứng dụng dịch máy cho phần chào hỏi; nội dung quan trọng thì dời sang buổi khác. Khi phiên dịch dịch sai giữa buổi, ngắt nhẹ bằng một câu hỏi xác nhận chứ không sửa thẳng, và chốt mọi con số, cam kết bằng văn bản sau buổi.

Bài này nói phần lễ tân và tổ chức: ai lo, nói câu gì, ngồi đâu, chốt bằng cách nào. Nghề phiên dịch và kỹ năng dịch là chuyện riêng của người làm nghề; ở đây chỉ bàn cách giữ buổi làm việc khỏi đổ vỡ khi khâu dịch trục trặc.

Phiên dịch không đến: các phương án theo thứ tự

Mỗi phương án có giới hạn riêng. Chọn phương án cao nhất trong bảng mà mình có, và nói rõ giới hạn đó với cả hai bên trước khi bắt đầu.

Thứ tựPhương ánGiới hạn cần biết
1Phiên dịch dự phòng đã hẹn trướcCần đến kịp; gửi ngay tài liệu và danh sách thuật ngữ cho người mới
2Phiên dịch của đoàn khách dịch cả hai chiềuPhải hỏi ý trưởng đoàn khách; người này đứng về phía khách nên bên mình chốt lại nội dung bằng văn bản
3Người trong đơn vị biết ngoại ngữHợp cho trao đổi chung, giới thiệu, tham quan; không hợp cho đàm phán, số liệu kỹ thuật, điều khoản
4Ứng dụng dịch máy trên điện thoại hay máy tínhChỉ dùng cho chào hỏi, hỏi đường, chuyện xã giao; sai nhiều ở thuật ngữ và câu dài
5Dời phần nội dung chính sang buổi khácGiữ phần chào hỏi, tham quan; hẹn lại buổi làm việc chính khi có phiên dịch

Dòng thứ hai là phương án hay bị bỏ quên nhưng rất thực tế: nhiều đoàn khách nước ngoài có người của mình biết tiếng Việt. Hỏi thẳng trưởng đoàn khách bằng một câu có lời xin lỗi, và cảm ơn rõ ràng nếu họ đồng ý. Khi dùng phiên dịch của bên khách, bên mình nên có một người hiểu ngoại ngữ ngồi nghe để nắm nội dung, dù không dịch.

Dòng cuối không phải là thất bại. Dời phần nội dung chính tốt hơn nhiều so với một buổi đàm phán mà hai bên hiểu khác nhau, rồi phải ngồi lại tháo gỡ mấy tháng sau.

Người trong đơn vị dịch thay: làm được gì và không nên làm gì

Khi phải nhờ một đồng nghiệp biết ngoại ngữ dịch thay, cần nói rõ với cả hai bên rằng đây là phiên dịch tạm thời. Câu mở đầu của chủ nhà có thể là phiên dịch của bên em có việc đột xuất, chị Mai ở phòng kinh doanh sẽ hỗ trợ dịch phần trao đổi hôm nay, những nội dung chi tiết bên em sẽ gửi lại bằng văn bản. Câu đó vừa xin lỗi, vừa hạ kỳ vọng của khách, vừa bảo vệ người dịch thay.

Người dịch thay nên dịch theo từng đoạn ngắn, mỗi đoạn một hai câu, đề nghị người nói dừng lại sau mỗi ý. Dịch đoạn dài là việc của người có nghề, người dịch tạm sẽ quên hoặc rút gọn mất ý.

Người dịch thay không nên dịch phần đàm phán giá, điều khoản hợp đồng, số liệu kỹ thuật, nội dung pháp lý. Gặp những phần này, chủ nhà chủ động nói bên em xin ghi nhận ý này và trả lời bằng văn bản, rồi chuyển sang ý khác. Người dịch thay cũng được phép nói "em chưa chắc từ này, xin phép hỏi lại" mà không ai coi là yếu.

Chỗ ngồi của người dịch thay theo đúng chỗ của phiên dịch trong buổi làm việc: ngồi sát phía sau hoặc bên cạnh người mình dịch cho, hơi lùi lại, không ngồi chen vào hàng chính giữa hai trưởng đoàn. Biển tên của phiên dịch vắng mặt được rút đi.

Sau buổi, cảm ơn đồng nghiệp đã dịch thay một cách đàng hoàng, vì họ đã gánh một việc khó ngoài phần việc của mình.

Nhận ra phiên dịch đang dịch sai

Câu dịch ngắn hẳn so với câu gốc. Người nói nói một đoạn dài có ba ý, phiên dịch chỉ nói một câu. Có thể phiên dịch đã gộp ý hợp lý, cũng có thể đã bỏ mất ý.

Phản ứng của bên kia không khớp. Bên mình nói một điều tích cực, khách lại tỏ ra băn khoăn; hoặc khách trả lời một câu hỏi khác với câu bên mình hỏi. Đây là dấu hiệu rõ nhất.

Con số, tên riêng, ngày tháng nghe khác. Người bên mình hiểu một ít ngoại ngữ thường nhận ra con số bị nói khác. Con số là chỗ nguy hiểm nhất vì nó đi thẳng vào biên bản.

Phiên dịch ngập ngừng lâu, hỏi lại nhiều lần. Không phải sai, nhưng là dấu hiệu chủ đề vượt quá vốn thuật ngữ của người dịch. Nên chậm nhịp lại và nói câu ngắn hơn.

Thuật ngữ chuyên ngành bị dịch thành từ thông thường. Từ chuyên môn của ngành bị dịch theo nghĩa đời thường, nghe vẫn trôi nhưng sai bản chất. Người phụ trách chuyên môn bên mình là người phát hiện được.

Ngắt để chỉnh mà không làm phiên dịch mất mặt

Phiên dịch là người của buổi làm việc, kể cả khi sai. Sửa thẳng trước mặt khách làm phiên dịch mất tự tin, và những phần sau sẽ càng dễ sai hơn. Cách làm dưới đây giữ được cả nội dung lẫn thể diện.

  1. Người phát hiện không nói ngay, mà viết một dòng ngắn đưa cho chủ nhà hoặc người dẫn buổi bên mình.
  2. Chủ nhà chờ hết câu hiện tại, rồi nói với phiên dịch bằng tiếng Việt một câu hỏi xác nhận như "Em giúp anh hỏi lại bên bạn, ý bên bạn là giao hàng trong ba mươi ngày hay sáu mươi ngày".
  3. Câu hỏi được dịch sang bên kia, bên kia trả lời, nội dung đúng hiện ra mà không ai phải nói ai sai.
  4. Nếu chính câu của bên mình bị dịch sai, chủ nhà nói "Anh xin nói rõ thêm ý vừa rồi" và nhắc lại ý đó bằng câu ngắn hơn, đơn giản hơn để phiên dịch dịch lại.
  5. Giờ nghỉ giữa buổi, người phụ trách chuyên môn trao đổi riêng với phiên dịch về thuật ngữ đã vấp, đưa danh sách từ đúng.
  6. Ghi lại mọi điểm đã được xác nhận lại để đưa vào biên bản.

Bước hai là kỹ thuật cốt lõi: biến lời sửa thành một câu hỏi. Câu hỏi không phán xét ai, và nó cho khách cơ hội nói lại ý của chính họ. Kỹ thuật này dùng được cả khi phiên dịch là người của bên khách.

Câu nói mẫu cho chủ nhà khi khâu dịch trục trặc

Người giữ nhịp buổi làm việc là chủ nhà. Khi khâu dịch có vấn đề, vài câu nói đúng lúc giúp cả phòng bình tĩnh và cuộc trao đổi đi tiếp. Đổi xưng hô cho hợp với buổi làm việc.

  • Mở đầu khi phải dùng người dịch tạm: "Bên em xin lỗi đoàn, phiên dịch của bên em có việc đột xuất. Hôm nay chị Mai sẽ hỗ trợ dịch, có điểm nào chưa rõ, bên em xin gửi lại bằng văn bản."
  • Nhờ phiên dịch của khách: "Bên em xin phép hỏi ý chị, anh Kim bên đoàn có thể giúp dịch cả hai chiều trong buổi hôm nay không ạ? Bên em rất cảm ơn."
  • Khi cần chậm lại: "Để bên bạn nghe cho rõ, anh xin nói từng ý một."
  • Khi một ý quá khó dịch tại chỗ: "Ý này có nhiều chi tiết kỹ thuật, bên em xin phép gửi bằng văn bản sau buổi để hai bên cùng xem kỹ."
  • Khi cuối buổi chốt lại: "Trước khi kết thúc, bên em xin đọc lại năm điểm hai bên đã thống nhất, nhờ em dịch giúp từng điểm."

Câu thứ tư đặc biệt hữu ích vì nó chuyển một điểm nghẽn thành một việc cần làm tiếp, chứ không phải một lần thất bại của phiên dịch. Khách nước ngoài thường đánh giá cao sự cẩn trọng này hơn là cố gắng nói cho xong.

Tránh những câu như "phiên dịch dịch sai rồi" hay "em dịch lại đi" trước mặt khách. Những câu đó đổ lỗi công khai và làm cả phòng ngượng thay cho người dịch.

Chốt những điểm quan trọng bằng văn bản

Khi khâu dịch đã có trục trặc, không nên tin vào trí nhớ của buổi nói chuyện. Mọi con số, thời hạn, cam kết, việc hai bên giao cho nhau phải được chốt lại bằng chữ, càng sớm càng tốt.

Cách làm gọn nhất là cuối buổi, người dẫn buổi bên mình đọc lại các điểm chính, mỗi điểm một câu ngắn, để phiên dịch dịch từng câu và bên kia gật đầu xác nhận. Việc này mất năm phút nhưng là năm phút đáng giá nhất của buổi.

Trong ngày hôm đó hoặc sáng hôm sau, gửi bản tóm tắt bằng cả hai thứ tiếng nếu có người dịch đủ tin cậy, hoặc bằng tiếng Việt kèm lời đề nghị bên kia xác nhận. Ghi rõ đây là ghi nhận nội dung trao đổi, không phải văn bản ràng buộc.

Nếu buổi làm việc có liên quan tới điều khoản hợp đồng hay nghĩa vụ pháp lý, bản chính thức phải qua người dịch có nghề và qua bộ phận pháp chế. Đây là nguyên lý chung; giá trị của bản dịch trong hợp đồng có yếu tố nước ngoài cần tra quy định hiện hành, và khi không chắc thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Trong biên bản, ghi một dòng về việc buổi làm việc dùng phiên dịch tạm thời nếu có. Dòng đó giúp người đọc sau này hiểu vì sao có những điểm cần xác nhận lại.

Phòng từ trước: tài liệu, thuật ngữ, người dự phòng

Gửi tài liệu cho phiên dịch trước ít nhất một ngày. Chương trình, danh sách thành phần với tên chức danh hai thứ tiếng, bài trình bày, danh sách thuật ngữ của ngành. Phiên dịch giỏi đến đâu cũng dịch tốt hơn hẳn khi đã đọc trước.

Có tên một phiên dịch dự phòng. Hỏi trước người dự phòng có rảnh ngày đó không. Không cần trả phí giữ chỗ nếu không có thoả thuận, nhưng biết trước ai có thể gọi.

Hẹn phiên dịch đến sớm. Phiên dịch nên có mặt trước giờ bắt đầu ít nhất ba mươi phút để gặp người phụ trách chuyên môn, hỏi lại thuật ngữ và làm quen với người mình dịch cho.

Dặn người nói chia câu ngắn. Lãnh đạo bên mình nên được nhắc trước: nói từng đoạn ngắn, chờ dịch xong mới nói tiếp, tránh thành ngữ khó dịch và câu đùa chơi chữ.

Có người hiểu ngoại ngữ ngồi nghe. Một người bên mình hiểu được ngoại ngữ ngồi trong phòng, không dịch, chỉ nghe để phát hiện chỗ lệch. Đây là bảo hiểm rẻ nhất cho một buổi làm việc quan trọng.

Câu hỏi thường gặp

Phiên dịch không đến thì nên làm gì?

Gọi phiên dịch dự phòng trước; nếu không có, hỏi trưởng đoàn khách có đồng ý để phiên dịch của đoàn dịch cả hai chiều không. Sau đó mới tới người trong đơn vị biết ngoại ngữ. Nội dung đàm phán quan trọng thì nên dời sang buổi khác.

Có nên dùng ứng dụng dịch máy trong buổi làm việc không?

Chỉ nên dùng cho phần chào hỏi, chuyện xã giao hay hỏi đường. Ứng dụng dịch máy hay sai ở thuật ngữ chuyên ngành và câu dài, không đủ tin cậy cho đàm phán, số liệu kỹ thuật hay điều khoản hợp đồng.

Phát hiện phiên dịch dịch sai thì sửa thế nào?

Không sửa thẳng trước mặt khách. Chủ nhà biến lời sửa thành câu hỏi xác nhận, nhờ phiên dịch hỏi lại bên kia về đúng điểm nghi sai. Bên kia trả lời, nội dung đúng hiện ra mà không ai bị chỉ là sai.

Người trong công ty biết ngoại ngữ có nên dịch thay không?

Được, cho phần trao đổi chung, giới thiệu, tham quan. Nên nói rõ với hai bên đây là dịch tạm thời, dịch từng đoạn ngắn và không dịch phần đàm phán giá, điều khoản hay nội dung pháp lý; những phần đó trả lời bằng văn bản sau.

Sau buổi làm việc có trục trặc phiên dịch cần làm gì?

Cuối buổi đọc lại các điểm chính để hai bên xác nhận, rồi gửi bản tóm tắt trong ngày, đề nghị bên kia xác nhận. Nội dung liên quan tới hợp đồng phải qua người dịch có nghề và bộ phận pháp chế trước khi thành văn bản chính thức.

Làm sao để phiên dịch ít dịch sai?

Gửi tài liệu, danh sách thành phần và thuật ngữ ít nhất một ngày trước, hẹn phiên dịch đến sớm để trao đổi với người phụ trách chuyên môn, và dặn người nói chia câu ngắn, tránh thành ngữ, câu đùa chơi chữ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138