Khi lãnh đạo bên mình vắng đột xuất, người tiếp thay phải là người cao nhất còn lại có thẩm quyền về nội dung buổi làm việc, thường là cấp phó phụ trách mảng đó; và khách phải được báo càng sớm càng tốt, kèm lời xin lỗi ngắn, lý do chung chung và hai lựa chọn: vẫn làm việc với người tiếp thay hoặc dời sang ngày khác. Điều tệ nhất là để khách đến nơi mới biết.
Bài này đi từ lúc nhận tin lãnh đạo không đến được: chọn ai, báo khách lúc nào và bằng câu gì, người thay ngồi ghế nào, làm sao để lãnh đạo vẫn có mặt theo cách khác, và việc cần làm sau buổi để quan hệ không sứt mẻ.
Chọn người tiếp thay: thứ tự ưu tiên
Người tiếp thay không chọn theo ai đang rảnh, mà theo hai tiêu chí: ngang cấp với khách nhất có thể, và nắm được nội dung để buổi làm việc không thành buổi chào hỏi suông. Bảng dưới đây xếp các lựa chọn từ tốt nhất trở xuống.
| Thứ tự | Người tiếp thay | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| 1 | Cấp phó phụ trách đúng mảng nội dung | Hầu hết các buổi làm việc chuyên môn, ký kết nhỏ, đón đoàn tham quan |
| 2 | Cấp phó thường trực hoặc cấp phó cao nhất | Khi khách là lãnh đạo cấp cao và nội dung mang tính giao lưu, chào xã giao |
| 3 | Trưởng bộ phận trực tiếp làm việc với khách | Khi khách là đoàn chuyên viên hoặc đoàn kỹ thuật, ngang cấp với trưởng bộ phận |
| 4 | Chủ tịch hội đồng quản trị hoặc thành viên ban lãnh đạo khác | Doanh nghiệp tư nhân, khi khách là nhà đầu tư hay đối tác lớn mà giám đốc vắng |
| 5 | Dời buổi làm việc | Khi khách cấp cao hơn hẳn mọi người còn lại, hoặc buổi có ký kết mà người ký phải là lãnh đạo vắng mặt |
Dòng cuối cần nhấn mạnh. Lễ ký kết mà người ký vắng thì không có người tiếp thay nào ký thay được, trừ khi đã có văn bản uỷ quyền hợp lệ. Thẩm quyền ký và uỷ quyền là chuyện pháp lý; ở đây chỉ nhắc nguyên lý: kiểm tra quy định nội bộ và văn bản hiện hành, khi không chắc thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi để người khác ký.
Quyết định chọn ai là của lãnh đạo vắng mặt hoặc người được giao điều hành. Lễ tân và văn phòng chuẩn bị sẵn danh sách hai ba phương án, gửi kèm lịch của từng người, để lãnh đạo chọn trong một tin nhắn.
Báo khách: sớm, rõ, có phương án
Thời điểm báo quan trọng hơn câu chữ. Báo khách trước một ngày, khách có thể chọn dời lịch mà không mất gì. Báo trước hai giờ, khách đã sắp xếp xong, nhiều người vẫn đến vì không muốn bỏ công. Báo khi khách đã ngồi trong phòng, khách cảm thấy mình không được coi trọng, dù lý do có chính đáng đến đâu.
Ai báo cũng quan trọng. Nếu lãnh đạo vắng có thể tự nhắn hoặc gọi một cuộc ngắn cho trưởng đoàn khách, đó là cách tốt nhất, vì người xin lỗi là người vắng mặt. Nếu không được, thư ký của lãnh đạo gọi cho thư ký hoặc người liên lạc bên khách, nói rõ mình gọi theo uỷ quyền của lãnh đạo.
Lý do nên chung chung nhưng thật: có việc đột xuất phải đi công tác, có cuộc họp khẩn với cấp trên, có việc gia đình. Không bịa lý do cụ thể, vì sau này rất dễ lộ, và cũng không cần kể chi tiết. Câu "có công việc đột xuất không thể sắp xếp được" là đủ.
Kèm theo lời báo luôn là phương án. Khách cần biết hai thứ: nếu vẫn đến thì gặp ai, ai đó là người thế nào; nếu muốn dời thì bên mình đề xuất những ngày nào. Để khách chọn, đừng quyết thay khách. Có đoàn chỉ cần làm việc với bộ phận chuyên môn nên đồng ý ngay; có đoàn đi xa đến chỉ vì muốn gặp lãnh đạo nên sẽ dời.
Sau cuộc gọi, gửi lại một tin nhắn hoặc thư ngắn tóm tắt: lời xin lỗi, người tiếp thay với họ tên và chức danh, giờ địa điểm không đổi hoặc ngày mới đề xuất.
Câu báo mẫu theo thời điểm
Mỗi thời điểm có một độ dài và một giọng khác nhau. Các câu dưới đây dùng cho thư ký gọi thay lãnh đạo, đổi tên và xưng hô theo thực tế.
| Thời điểm | Câu báo mẫu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trước một ngày trở lên | "Dạ, em là thư ký của giám đốc Nam. Anh Nam nhờ em gửi lời xin lỗi tới chị Hà vì ngày mai anh có công việc đột xuất phải đi công tác. Anh Nam đề nghị hai phương án: chị vẫn làm việc với anh Tùng, phó giám đốc phụ trách dự án, theo đúng giờ đã hẹn; hoặc hai bên dời sang thứ Năm hay thứ Sáu tuần sau. Chị chọn giúp em phương án thuận tiện nhé." | Đầy đủ nhất, để khách có thời gian chọn |
| Sáng cùng ngày | "Dạ, em gọi để báo sớm với chị: anh Nam vừa có cuộc họp khẩn không thể vắng. Anh Tùng, phó giám đốc phụ trách dự án, sẽ thay anh Nam tiếp đoàn đúng giờ. Nếu chị muốn gặp trực tiếp anh Nam, bên em xin dời sang ngày chị thuận tiện." | Ngắn hơn, vẫn có lựa chọn |
| Khi khách đang trên đường | "Dạ, em xin báo trước khi đoàn mình tới: anh Nam có việc đột xuất không về kịp, anh gửi lời xin lỗi chị. Anh Tùng sẽ đón đoàn và làm việc. Anh Nam xin được gọi chào chị trong buổi." | Không đưa phương án dời nữa vì khách đã đi |
| Khi khách đã ngồi trong phòng | Người tiếp thay tự nói ngay khi chào: "Thay mặt anh Nam, em xin lỗi chị và đoàn, anh có việc đột xuất phải đi gấp. Anh Nam đã giao em làm việc với đoàn và sẽ gọi chào chị trong ít phút nữa." | Người tiếp thay nói, không để lễ tân nói |
Ở cả bốn câu, lời xin lỗi đi trước, người tiếp thay đi sau, và tên chức danh người tiếp thay luôn được nói rõ. Khách không phải hỏi lại xem rốt cuộc ai sẽ làm việc với đoàn là dấu hiệu lời báo đã đủ.
Người tiếp thay ngồi ghế nào trong phòng
Ngồi ghế giữa hàng chủ. Người tiếp thay giữ vai trưởng đoàn bên chủ nên ngồi ghế giữa, đối diện trưởng đoàn khách. Để trống ghế giữa và ngồi lệch sang bên làm cả bàn mất trục, khách không biết nhìn vào đâu khi nói.
Không đặt biển tên lãnh đạo vắng. Rút biển tên của lãnh đạo vắng khỏi bàn. Biển tên của người tiếp thay đặt ở ghế giữa với chức danh thật của họ, không ghi thêm chữ thay mặt hay quyền gì đó trên biển.
Những người khác bên chủ giữ nguyên chỗ hoặc dịch lên. Nếu người tiếp thay trước đó ngồi ghế thứ hai bên chủ, ghế của họ trống ra, người thứ ba dịch lên. Cách dịch giống như khi một người vắng trong đoàn khách.
Chủ toạ buổi họp. Người tiếp thay làm chủ toạ, mở đầu bằng lời xin lỗi thay lãnh đạo như câu mẫu ở trên, rồi đi vào nội dung bình thường. Không lặp lại lời xin lỗi nhiều lần trong buổi.
Bàn tiệc sau buổi. Người tiếp thay ngồi vị trí chủ tiệc. Nếu bữa tiệc vốn để lãnh đạo vắng mặt chiêu đãi trưởng đoàn khách, cân nhắc thu nhỏ quy mô cho hợp với cấp người tiếp thay, hỏi ý lãnh đạo trước.
Lãnh đạo vẫn có mặt theo cách khác
Vắng mặt không có nghĩa là im lặng. Một vài cách giúp khách thấy lãnh đạo bên mình vẫn quan tâm, và đây thường là thứ khách nhớ hơn cả việc ai ngồi ghế giữa.
Cách đầu tiên là cuộc gọi chào ngắn trong buổi. Thư ký sắp xếp sẵn: khi phần mở đầu xong, người tiếp thay nói "anh Nam xin được chào đoàn", rồi bật loa ngoài hoặc gọi hình trên màn hình phòng họp. Lãnh đạo nói hai ba phút: xin lỗi, cảm ơn đoàn đã đến, giao người tiếp thay toàn quyền trao đổi, hẹn gặp lần sau. Kiểm tra đường truyền trước giờ khách đến, không để lúc gọi mới loay hoay tìm loa.
Cách thứ hai là thư hoặc tin nhắn riêng của lãnh đạo gửi trưởng đoàn khách ngay trong ngày, viết bằng giọng của chính lãnh đạo chứ không phải văn mẫu. Thư cảm ơn sau buổi cũng nên ký tên lãnh đạo vắng mặt, có nhắc tên người đã tiếp thay.
Cách thứ ba là quà lưu niệm vẫn trao theo đúng kế hoạch, người tiếp thay trao và nói rõ đó là quà lãnh đạo gửi tặng.
Cách thứ tư dành cho đối tác quan trọng: chủ động đề xuất một buổi gặp bù trong vòng vài tuần, lãnh đạo đến chỗ khách thay vì mời khách đến lần nữa. Đây là cách trả lại sự cất công của khách một cách sòng phẳng.
Những việc không nên làm và việc sau buổi
Không để lãnh đạo vắng mặt xuất hiện bất ngờ ở hành lang. Nếu lý do là đi công tác mà khách thấy lãnh đạo ở toà nhà, mọi lời xin lỗi thành vô nghĩa. Lý do phải thật.
Không để người tiếp thay nói rằng mình chỉ ngồi nghe. Câu "em chỉ ngồi ghi lại để báo cáo anh Nam" làm cả buổi mất giá trị. Người tiếp thay phải được giao quyền trao đổi ở mức nào thì nói rõ mức đó.
Không hứa thay lãnh đạo. Những việc vượt quyền người tiếp thay thì ghi nhận và hẹn trả lời bằng văn bản sau, nói rõ thời hạn.
Báo cáo lại ngay trong ngày. Người tiếp thay gửi lãnh đạo bản tóm tắt: ai đến, đã thống nhất gì, việc gì chờ lãnh đạo quyết, khách có phật ý gì không.
Ghi lại trong hồ sơ đối tác. Một dòng ghi chú như "buổi ngày ấy lãnh đạo vắng, đã hẹn gặp bù" giúp lần sau văn phòng nhớ ưu tiên lịch cho khách này.
Câu hỏi thường gặp
Lãnh đạo vắng đột xuất thì ai nên tiếp khách thay?
Thường là cấp phó phụ trách đúng mảng nội dung buổi làm việc, vì vừa có vai vừa nắm việc. Nếu khách cấp cao, có thể chọn cấp phó cao nhất. Nếu khách cao hơn hẳn mọi người còn lại hoặc buổi có ký kết, nên đề xuất dời buổi.
Có nên nói rõ lý do lãnh đạo vắng với khách không?
Chỉ cần lý do chung chung nhưng phải thật, như có công việc đột xuất phải đi công tác hay có cuộc họp khẩn. Không bịa lý do cụ thể vì rất dễ lộ, và không cần kể chi tiết. Lời xin lỗi và phương án mới là phần khách quan tâm.
Báo khách trước bao lâu thì phù hợp?
Càng sớm càng tốt, lý tưởng là trước một ngày để khách có thể chọn dời lịch. Nếu chỉ biết vào sáng cùng ngày thì gọi ngay, không chờ tới giờ hẹn. Tệ nhất là để khách đến nơi mới biết, khi đó khách dễ thấy mình không được coi trọng.
Người tiếp thay có ngồi ghế giữa không?
Có. Người tiếp thay giữ vai trưởng đoàn bên chủ nên ngồi ghế giữa hàng chủ, đối diện trưởng đoàn khách, với biển tên ghi đúng chức danh thật của họ. Biển tên của lãnh đạo vắng phải được rút khỏi bàn trước khi khách vào.
Người tiếp thay có được ký biên bản hay hợp đồng không?
Chỉ khi có thẩm quyền theo quy định nội bộ hoặc có văn bản uỷ quyền hợp lệ. Đây là chuyện pháp lý, cần kiểm tra quy định nội bộ và văn bản hiện hành; khi không chắc, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước, đừng ký vội tại chỗ.
Làm gì để giữ quan hệ sau buổi lãnh đạo vắng mặt?
Lãnh đạo gọi chào ngắn trong buổi, gửi thư cảm ơn ký tên mình ngay trong ngày, quà lưu niệm vẫn trao đúng kế hoạch. Với đối tác quan trọng, chủ động đề xuất buổi gặp bù, tốt nhất là lãnh đạo đến chỗ khách.