Khi khách mời rượu quá đà, cách giữ không khí là từ chối bằng một lý do ngắn, có thật, kèm hành động thay thế như nâng ly nước, ly trà hay mời lại khách một món; chủ tiệc thì giữ nhịp bàn bằng cách chuyển câu chuyện, mời món, và sắp xếp từ đầu để bàn có sẵn đồ uống không cồn. Không ai phải uống để giữ quan hệ, và người đã uống thì không lái xe.
Bữa tiếp sau buổi làm việc là một phần của nghi thức đối ngoại, nhưng rượu không phải phần bắt buộc. Bài này đi từ khâu chuẩn bị, câu từ chối mẫu cho từng vai, cách chủ tiệc giữ nhịp, đến lúc đưa khách về và việc sau bữa, để bữa tiếp kết thúc vui vẻ và an toàn cho mọi người.
Chuẩn bị trước bữa: để việc không uống là chuyện bình thường
Phần lớn sự khó xử trong bữa tiếp đến từ chỗ trên bàn chỉ có rượu, ai không uống thì phải giải thích. Chuẩn bị đúng từ trước biến việc không uống thành một lựa chọn bình thường, không ai phải bận tâm.
- Đặt sẵn trên bàn đồ uống không cồn ngang hàng với rượu: trà, nước ép, nước khoáng, đặt ở vị trí dễ thấy, có ly riêng cho từng người.
- Báo nhà hàng phục vụ rót đồ uống không cồn ngay từ đầu cho người có dấu hiệu không uống, không hỏi đi hỏi lại.
- Thống nhất trong nội bộ bên chủ: ai không uống vì lý do sức khoẻ, vì phải lái xe, vì quy định cơ quan; những người này không bị mời ép, kể cả bởi đồng nghiệp.
- Sắp xếp xe đưa đón hoặc xe gọi sẵn cho người sẽ uống, để không ai phải tự lái xe về.
- Xếp chỗ ngồi có tính tới chuyện này: người giữ nhịp bàn ngồi gần khách hay mời rượu nhất, người không uống không ngồi kẹp giữa hai người thích mời.
- Định trước giờ kết thúc bữa tiệc, báo nhà hàng giờ dọn món tráng miệng để bữa có điểm dừng tự nhiên.
Riêng với cơ quan nhà nước và nhiều doanh nghiệp, có quy định nội bộ về việc uống rượu bia trong giờ làm việc hay trong các bữa tiếp. Người lo bữa tiếp nên biết quy định của đơn vị mình và của đơn vị khách để không đặt ai vào thế khó.
Cách xếp chỗ ngồi bàn tiệc theo thứ bậc là chuyện riêng; ở đây chỉ nói thêm một tiêu chí phụ là ai ngồi gần ai để bữa ăn yên ổn.
Câu từ chối mẫu theo vai
Lời từ chối hiệu quả có ba phần: cảm ơn, một lý do ngắn có thật, một hành động thay thế. Không cần giải thích dài, không cần xin lỗi nhiều lần. Bảng dưới đây gợi ý theo vai người được mời.
| Vai người được mời | Câu từ chối mẫu | Hành động thay thế |
|---|---|---|
| Lãnh đạo bên chủ | "Cảm ơn anh, hôm nay em xin phép dùng trà để còn tiếp chuyện anh cho trọn. Em nâng ly trà chúc anh và đoàn sức khoẻ." | Nâng ly trà, cụng ly, nói lời chúc |
| Nhân viên phải lái xe | "Dạ, em cảm ơn anh, em lái xe nên xin phép uống nước. Em kính anh ly này ạ." | Nâng ly nước, đứng dậy nếu khách cấp cao |
| Người không uống vì sức khoẻ | "Em cảm ơn chị, bác sĩ dặn em kiêng nên em xin phép. Em mời chị món này, món đặc sản bên em." | Mời khách một món, gắp cho khách |
| Người đã uống đủ | "Em cảm ơn anh, em uống đủ rồi, để em giữ tỉnh táo còn đưa đoàn về khách sạn cho chu đáo." | Chuyển sang ly nước, rót nước cho khách |
| Nữ nhân viên bị mời nhiều lần | "Em cảm ơn anh, em không uống được rượu. Em xin phép mời anh ly trà." | Giữ nguyên câu, không giải thích thêm, người giữ nhịp bàn đỡ lời |
Lý do phải có thật. Nói kiêng vì sức khoẻ rồi mười phút sau uống với người khác là mất lòng cả hai người. Nếu không muốn nói lý do, câu "em xin phép không uống" kèm nụ cười là đủ; người lịch sự sẽ không hỏi thêm.
Hành động thay thế quan trọng hơn câu chữ. Người mời rượu thường muốn một khoảnh khắc nâng ly cùng nhau, không phải muốn người kia say. Nâng ly trà, đứng dậy cụng ly, nói một lời chúc tử tế là trao lại đúng khoảnh khắc đó.
Chủ tiệc giữ nhịp bàn như thế nào
Chủ tiệc nói lời chúc mở đầu rồi không mời ép. Lời chúc đầu bữa là nghi thức, sau đó ai dùng gì tuỳ ý. Chủ tiệc nói rõ một câu như mọi người cứ tự nhiên, ai dùng trà, ai dùng nước tuỳ ý, để cả bàn hiểu không có luật uống theo.
Chuyển nhịp bằng món ăn. Khi thấy một khách mời rượu liên tục, chủ tiệc giới thiệu món mới vừa lên, kể chuyện về món đó, mời khách nếm. Câu chuyện quanh món ăn tự nhiên kéo cả bàn sang hướng khác.
Chuyển nhịp bằng câu chuyện. Hỏi khách về chuyến đi, về quê hương, về kế hoạch hợp tác sắp tới. Một câu hỏi thật lòng làm người đang hăng mời rượu phải dừng lại để trả lời.
Đỡ lời cho người bên mình. Khi một nhân viên bên mình bị mời ép, chủ tiệc hoặc người có vai bên chủ nhận lời thay bằng ly trà, hoặc nói nhẹ một câu bạn ấy còn phải đưa đoàn về, để em kính anh. Người bị ép không phải tự xoay xở.
Báo hiệu kết thúc. Khi đã tới giờ định trước, chủ tiệc mời món tráng miệng, nói lời cảm ơn cuối bữa. Đứng dậy là tín hiệu rõ nhất, bữa tiệc khép lại mà không ai phải nói thôi uống nữa.
Khi khách đã say: đưa khách về an toàn
Có những bữa dù chuẩn bị kỹ vẫn có khách uống quá mức. Lúc đó việc của bên chủ chỉ còn một: đưa khách về an toàn và giữ thể diện cho khách.
Trước hết, ngừng phục vụ rượu cho bàn đó một cách kín đáo. Người phụ trách bàn báo nhỏ với phục vụ nhà hàng, ly của khách được thay bằng nước, ấm trà mới được mang ra. Không ai tuyên bố ngừng uống.
Không để khách say tự lái xe hay tự đi xe máy về, dù khách khẳng định mình vẫn tỉnh. Bên chủ bố trí xe đưa về, người của bên chủ đi cùng tới tận nơi nghỉ, giao cho người cùng đoàn hoặc lễ tân khách sạn. Nếu khách đi xe riêng tới, đề nghị gửi xe lại và hôm sau bên chủ sẽ hỗ trợ đưa xe tới. Câu nói nên đặt sự an toàn của khách lên trước, không phải luật lệ.
Giữ thể diện cho khách nghĩa là không chụp ảnh, không quay phim, không kể lại với người ngoài. Nếu khách có lời nói hay hành động quá trớn trong bữa, bên chủ không đối đáp tại chỗ mà nhẹ nhàng đưa khách ra khỏi bàn, có người đi cùng.
Nếu khách có dấu hiệu bất thường về sức khoẻ như nôn nhiều, lơ mơ, khó thở, gọi cấp cứu ngay, không tự xử lý. Đây là việc của nhân viên y tế, bên chủ chỉ cần có người ở cạnh khách cho tới khi được hỗ trợ.
Khi chính lãnh đạo bên mình là người mời ép
Tình huống khó nhất. Có khi người tạo áp lực không phải là khách mà là lãnh đạo bên mình, muốn bữa tiệc thật vui nên mời khách hết ly này sang ly khác, hoặc giục nhân viên uống tiếp khách.
Người lo tiếp khách nói trước bữa. Thư ký hoặc trưởng văn phòng nhắc lãnh đạo từ trước: khách có người không uống, đoàn có người lái xe, cơ quan khách có quy định. Một câu nhắc trước bữa dễ hơn nhiều so với can giữa bữa.
Trong bữa, dùng việc thay vì lời. Rót trà cho khách đang bị mời, đưa món mới lên đúng lúc, báo lãnh đạo có cuộc gọi cần nghe vài phút. Những việc nhỏ làm gián đoạn chuỗi mời mà không ai phải nói lời phản đối.
Nhân viên được quyền từ chối. Không nhân viên nào phải uống vì lãnh đạo yêu cầu. Câu từ chối giữ nguyên như với khách, ngắn và có hành động thay thế. Đơn vị có văn hoá tiếp khách lành mạnh nên nói rõ điều này trong nội bộ.
Sau bữa, góp ý riêng. Nếu bữa tiệc làm khách khó chịu, người có vai trong văn phòng góp ý riêng với lãnh đạo sau đó, nói bằng chuyện quan hệ với khách, không nói bằng chuyện đúng sai.
Sau bữa: những việc nhỏ khách nhớ lâu
Sáng hôm sau, người phụ trách đoàn nhắn hỏi thăm khách đã nghỉ ngơi tốt chưa, nhất là khách đã uống nhiều. Tin nhắn không nhắc gì tới chuyện rượu, chỉ hỏi thăm và báo lại lịch trình trong ngày.
Nếu có khách gửi xe lại, bên chủ bố trí người đưa xe tới hoặc đưa khách quay lại lấy xe, đúng như đã hứa tối hôm trước.
Trong nội bộ, người lo bữa tiếp ghi lại vài điều cho hồ sơ đối tác: khách không uống rượu, khách ăn chay, khách thích trà gì. Lần sau tiếp khách này, bàn đã có sẵn đúng thứ khách thích, và đó là sự chu đáo khách nhận ra ngay.
Nếu bữa tiệc có sự cố như khách say có lời lẽ không hay, nhân viên bên mình bị ép uống, hãy rút kinh nghiệm cho lần sau thay vì im lặng cho qua: đặt giờ kết thúc sớm hơn, xếp người giữ nhịp khác, bớt rượu trên bàn. Bữa tiếp là để giữ quan hệ, không phải để thử tửu lượng.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối khách mời rượu thế nào cho lịch sự?
Cảm ơn, nói một lý do ngắn có thật như lái xe, kiêng vì sức khoẻ hay đã uống đủ, rồi kèm một hành động thay thế như nâng ly trà, cụng ly và chúc khách. Không cần giải thích dài hay xin lỗi nhiều lần.
Bữa tiếp khách có bắt buộc phải có rượu không?
Không. Rượu không phải phần bắt buộc của nghi thức tiếp khách. Nên đặt sẵn trà, nước ép, nước khoáng ngang hàng với rượu để ai không uống cũng thấy bình thường, và tôn trọng quy định của đơn vị mình cũng như của khách.
Chủ tiệc làm gì khi một khách cứ mời rượu liên tục?
Chủ tiệc giữ nhịp bằng món ăn và câu chuyện: giới thiệu món mới, hỏi khách về chuyến đi, kế hoạch hợp tác. Khi người bên mình bị mời ép, chủ tiệc đỡ lời bằng ly trà và báo hiệu kết thúc bữa đúng giờ đã định.
Khách đã say thì bên chủ phải làm gì?
Kín đáo ngừng rót rượu, thay bằng nước và trà, không để khách tự lái xe về, bố trí xe và người đi cùng tới tận nơi nghỉ. Không chụp ảnh, không kể lại. Nếu khách có dấu hiệu bất thường về sức khoẻ thì gọi cấp cứu ngay.
Lãnh đạo bên mình ép nhân viên uống tiếp khách thì sao?
Nhân viên được quyền từ chối bằng câu ngắn và hành động thay thế như với khách. Người có vai trong văn phòng nên nhắc lãnh đạo từ trước bữa và góp ý riêng sau đó nếu bữa tiệc làm khách hay nhân viên khó chịu.
Sau bữa tiếp có nhiều rượu nên làm gì?
Sáng hôm sau nhắn hỏi thăm khách, không nhắc chuyện rượu, giữ đúng lời hứa nếu khách gửi xe lại. Ghi vào hồ sơ đối tác những điều khách thích hay kiêng để lần sau chuẩn bị đúng, và rút kinh nghiệm nếu bữa tiệc có sự cố.