Khi hai khách đồng cấp đều muốn ngồi ghế giữa, cách gỡ tốt nhất là không để chuyện đó xảy ra: chọn trước một tiêu chí xếp thứ tự rõ ràng và báo cho cả hai bên, hoặc đổi bố cục bàn để không còn một ghế giữa duy nhất. Nếu đã xảy ra tại chỗ, chủ nhà là người đứng ra mời, dựa vào tiêu chí đã có, và bù cho người ngồi ghế thứ hai bằng lượt phát biểu, vị trí trong ảnh hoặc vai trò trong buổi.
Chuyện tranh ghế giữa ít khi là chuyện của hai người khách. Thường là người tháp tùng của mỗi bên lo cho thể diện của sếp mình. Bài này chỉ cách phòng từ khâu xếp chỗ, các bố cục bàn giúp né, và cách gỡ tại chỗ bằng lời lẽ để không ai phải mất lòng.
Vì sao chuyện này xảy ra
Tình huống điển hình là bên chủ mời hai đơn vị cùng đến làm việc một lúc: hai nhà cung cấp, hai đối tác của cùng một dự án, hai trường cùng ký kết với một doanh nghiệp, hai đoàn từ hai địa phương. Mỗi đoàn có một người dẫn đầu ngang cấp nhau, và bàn họp chỉ có một ghế đối diện chủ nhà.
Khi một người ngồi ghế giữa, người kia ngồi ghế bên cạnh, cả phòng đều đọc được thông điệp: bên chủ coi trọng đơn vị nào hơn. Nếu bên chủ không có lý do rõ ràng cho cách xếp đó, đơn vị ngồi ghế phụ sẽ tự tìm lý do, và thường là lý do không có lợi cho quan hệ.
Người hay đẩy chuyện lên không phải là hai vị khách, vì người có vị trí thường đủ trải nghiệm để không tranh ghế trước mặt người khác. Người hay hỏi lễ tân "sếp em ngồi đâu" hay tự đặt tài liệu của sếp vào ghế giữa là thư ký hoặc trợ lý. Họ muốn làm tốt việc của mình, và họ cũng sợ bị sếp trách khi về.
Vì vậy lời giải có hai phần: phần nguyên tắc để bên chủ tự tin nói "bên em xếp theo cách này", và phần ứng xử với người tháp tùng để họ có câu trả lời mang về cho sếp. Thiếu phần nào thì phần kia cũng khó đứng vững.
Phòng từ khâu xếp chỗ: chọn một tiêu chí và nói ra
Khi hai người ngang cấp, phải có một tiêu chí phụ để phân thứ tự. Tiêu chí nào cũng được, miễn là khách quan, áp dụng được cho cả hai, và bên chủ nói ra được khi bị hỏi. Bảng dưới đây xếp các tiêu chí hay dùng.
| Tiêu chí phụ | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Thứ tự chữ cái tên đơn vị | Trung lập tuyệt đối, ai cũng kiểm được | Hơi máy móc, nên dùng khi quan hệ với hai bên ngang nhau |
| Đơn vị nào hợp tác với bên chủ trước | Có lý do dễ hiểu, thể hiện sự trân trọng quan hệ lâu năm | Bên mới có thể thấy mình là khách hạng hai |
| Vai trò trong nội dung buổi làm việc | Gắn với công việc thật, ví dụ bên chủ trì dự án ngồi giữa | Chỉ dùng được khi hai bên có vai khác nhau rõ ràng |
| Thâm niên ở chức vụ hiện tại | Hợp với cơ quan nhà nước | Phải có thông tin chính xác, không đoán |
| Cấp của đơn vị chủ quản | Hợp khi hai đơn vị thuộc hai cấp khác nhau | Cần tế nhị, tránh để một bên thấy bị xem thường |
Chọn xong tiêu chí thì nói trước với cả hai đoàn khi gửi chương trình, bằng một câu nhẹ như "để thuận tiện, bên em xin xếp chỗ ngồi các đoàn theo thứ tự tên đơn vị". Người tháp tùng có sẵn câu để trả lời sếp, và không ai bất ngờ khi bước vào phòng.
Đừng chọn tiêu chí theo cảm tình hay theo quy mô doanh nghiệp. Hai tiêu chí đó không nói ra được, và cái gì không nói ra được thì sớm muộn sẽ bị hiểu sai.
Đổi bố cục để không có một ghế giữa duy nhất
Bàn tròn. Bàn tròn không có đầu bàn rõ rệt. Chủ nhà ngồi ở vị trí đối diện cửa, hai khách ngồi hai bên phải và trái của chủ nhà. Bên phải vẫn là vị trí danh dự, nhưng khoảng cách giữa hai vị trí rất nhỏ, ít ai để ý.
Chủ nhà ngồi giữa, hai khách hai bên. Thay vì hai bên đối diện, chủ nhà ngồi ghế giữa một cạnh bàn, hai khách ngồi hai bên cạnh chủ nhà, đoàn của mỗi người toả ra phía mình. Kiểu này hợp với buổi ba bên mà bên chủ là người kết nối.
Hai ghế giữa song song. Ở cạnh bàn đối diện chủ nhà, đặt hai ghế giữa cách đều trục bàn, không có ghế nào nằm đúng trục. Mỗi đoàn xếp ra một phía. Kiểu này thường dùng cho lễ ký ba bên.
Bàn chữ U với chủ toạ ở đáy. Hai đoàn ngồi hai cánh chữ U đối diện nhau, chủ nhà ngồi đáy chữ U. Không cánh nào cao hơn cánh nào, hai trưởng đoàn ngồi đầu cánh gần chủ toạ nhất.
Tách hai buổi. Khi hai đơn vị là đối thủ hoặc quan hệ căng, đừng mời cùng lúc. Hai buổi làm việc riêng, cùng thời lượng, cùng người tiếp, là cách duy nhất không để lại vết.
Khi đã xảy ra tại chỗ: gỡ trong vòng một phút
Nếu khách đã vào phòng và có dấu hiệu tranh ghế, ví dụ người tháp tùng của cả hai bên cùng đặt cặp tài liệu vào ghế giữa, lễ tân không tự xử lý. Lễ tân chỉ làm bước đầu tiên, phần còn lại là việc của chủ nhà.
- Lễ tân báo nhỏ cho chủ nhà hoặc thư ký của chủ nhà, chưa động vào cặp tài liệu của ai.
- Chủ nhà bước tới, chào cả hai vị khách cùng lúc, không chào riêng ai trước.
- Chủ nhà mời bằng tiêu chí đã chọn, nói ra lý do một cách nhẹ nhàng như một sự sắp xếp chung, không phải đánh giá con người.
- Chủ nhà dẫn người ngồi ghế thứ hai vào chỗ, kèm một câu bù như nhờ vị ấy phát biểu trước hoặc trình bày phần chính.
- Lễ tân lặng lẽ đổi cặp tài liệu và biển tên cho đúng chỗ sau khi hai vị đã ngồi.
- Người điều hành mở đầu buổi, giới thiệu hai đoàn theo đúng tiêu chí đã dùng để xếp ghế.
Điều quan trọng ở bước ba là chủ nhà nói, không phải nhân viên. Một nhân viên lễ tân nói với khách rằng ghế này không phải của anh là đặt khách vào thế bị từ chối bởi người kém vai. Chủ nhà mời thì người ngồi ghế thứ hai đang nhận lời mời của chủ, đó là một chuyện khác hẳn.
Câu nói mẫu cho chủ nhà và lễ tân
Các câu dưới đây dùng cho tình huống tại chỗ. Đổi tên, xưng hô cho hợp. Điểm chung là luôn có lý do khách quan và luôn có phần bù cho người ngồi ghế thứ hai.
- Chủ nhà: "Hôm nay bên em rất vui được đón cả hai anh. Bên em xin xếp theo thứ tự tên đơn vị cho tiện, mời anh Bình ngồi giữa, anh Dũng ngồi ngay bên cạnh, và bên em xin mời anh Dũng mở đầu phần trình bày vì phần của bên anh Dũng là phần nền."
- Chủ nhà: "Anh Dũng là đối tác đồng hành với bên em lâu nhất nên bên em xin mời anh ngồi giữa, anh Bình ngồi cạnh bên phải em, hai anh cùng ở hàng đầu với em."
- Lễ tân, với người tháp tùng hỏi trước: "Dạ, bên em xếp các đoàn theo thứ tự tên đơn vị, sơ đồ đã gửi kèm chương trình, em gửi lại anh xem nhé. Sếp anh ngồi ngay hàng đầu, bên phải chủ toạ."
- Lễ tân, khi thấy cặp tài liệu đặt nhầm: "Dạ, anh cho em xin phép, bên em đã đặt sẵn tài liệu của chị ở ghế này, có biển tên và nước rồi ạ."
Câu cuối khéo ở chỗ không nói ghế kia không phải của chị, mà nói ghế này đã được chuẩn bị riêng cho chị. Người nghe nhận được sự quan tâm thay vì lời từ chối.
Tránh mọi câu so sánh như "anh ấy cao hơn một chút" hay "bên anh ấy lớn hơn". Đó đúng là những gì người ngồi ghế thứ hai sợ nghe nhất.
Những phản ứng làm tình hình xấu hơn
Hỏi thẳng hai vị khách xem ai muốn ngồi giữa. Câu hỏi tưởng là tôn trọng nhưng thật ra đẩy hai người vào thế phải nhường hoặc phải giành trước mặt nhau. Không vị khách nào muốn trả lời câu đó.
Để hai vị tự thoả thuận. Chủ nhà đứng nhìn và cười cho qua là bỏ trống vai của mình. Khách đến nhà ai thì theo sắp xếp của nhà đó; không sắp xếp tức là bên chủ chưa chuẩn bị.
Đổi ý giữa chừng. Đã mời một người ngồi giữa rồi thấy người kia không vui lại mời đổi, cả hai đều mất mặt. Khi đã nói ra tiêu chí và đã mời, giữ nguyên tới hết buổi, việc cân bằng để dành cho các phần sau.
Kê thêm một ghế chen giữa hai ghế. Cách này hay gặp ở những buổi làm vội: kê ghế thứ ba vào giữa bàn cho chủ nhà rồi xếp hai khách hai bên, nhưng bàn không đủ rộng nên ba người ngồi chen vai. Muốn đổi bố cục thì đổi từ trước, không chữa cháy bằng một chiếc ghế.
Kể lại chuyện với người ngoài. Lễ tân và văn phòng không bàn tán chuyện hai đoàn tranh ghế, kể cả trong nhóm nội bộ. Chuyện như vậy đi rất nhanh và luôn quay về tới tai người trong cuộc.
Ảnh lưu niệm, phát biểu, quà: những chỗ cân bằng lại
Lượt phát biểu. Người ngồi ghế giữa thì phát biểu sau, người ngồi ghế thứ hai phát biểu trước hoặc trình bày phần chính. Hai thứ tự đảo nhau là cách cân bằng phổ biến nhất.
Ảnh lưu niệm. Trong ảnh chung, chủ nhà đứng giữa, hai vị khách đứng sát hai bên. Ảnh này mới là thứ được đưa lên trang của các đơn vị, nên đứng cân hai bên chủ nhà quan trọng hơn chuyện ghế họp.
Quà lưu niệm. Hai phần quà giống hệt nhau, trao cùng lúc hoặc trao liền nhau theo đúng thứ tự đã dùng để xếp ghế.
Bàn tiệc. Nếu có bữa tiếp, đảo thứ tự: người ngồi ghế thứ hai trong phòng họp được mời ngồi bên phải chủ tiệc. Cả hai đều có một lần ở vị trí danh dự trong ngày.
Thư cảm ơn và tin đăng. Gửi hai thư riêng, giọng như nhau, cùng ngày. Tin đăng về buổi làm việc nêu tên hai đơn vị theo đúng tiêu chí đã chọn, nhất quán từ đầu đến cuối.
Câu hỏi thường gặp
Hai khách ngang cấp thì ai ngồi ghế giữa?
Dựa vào một tiêu chí phụ khách quan như thứ tự chữ cái tên đơn vị, đơn vị hợp tác lâu hơn hoặc vai trò trong nội dung buổi làm việc. Quan trọng là chọn trước, áp dụng cho cả hai và nói ra được khi được hỏi.
Có cách nào bố trí để không phải chọn ai ngồi giữa không?
Có. Dùng bàn tròn, cho chủ nhà ngồi giữa và hai khách hai bên, đặt hai ghế giữa song song cách đều trục bàn, hoặc dùng bàn chữ U với chủ nhà ở đáy. Hai đơn vị có quan hệ căng thì nên tách thành hai buổi.
Ai là người nên mời khách đổi ghế khi đã xảy ra tranh chỗ?
Chủ nhà, không phải nhân viên lễ tân. Lễ tân chỉ báo nhỏ cho chủ nhà rồi lặng lẽ đổi tài liệu, biển tên khi hai vị đã ngồi. Khách nhận lời mời của chủ nhà thì không thấy mình bị từ chối.
Người ngồi ghế thứ hai được bù bằng cách nào?
Mời phát biểu trước hoặc trình bày phần chính, đứng sát chủ nhà trong ảnh lưu niệm, ngồi bên phải chủ tiệc ở bữa tiếp sau buổi. Quà lưu niệm hai bên giống hệt nhau và thư cảm ơn gửi cùng ngày.
Người tháp tùng hỏi trước sếp mình ngồi đâu thì trả lời sao?
Trả lời bằng tiêu chí đã chọn và gửi lại sơ đồ chỗ ngồi kèm chương trình. Nhấn vào điểm tích cực như sếp anh ngồi hàng đầu, bên phải chủ toạ. Người tháp tùng cần một câu rõ ràng để mang về báo cáo.
Có nên xếp theo quy mô doanh nghiệp lớn hay nhỏ không?
Không nên, vì đây là tiêu chí khó nói ra và dễ làm bên nhỏ hơn phật lòng. Nên chọn những tiêu chí trung lập, kiểm được và gắn với công việc, như thứ tự tên đơn vị hoặc vai trò trong dự án.