TrongVong.comTrọng Vọng
Ngôi thứ và nguyên tắc thứ bậc

Bên phải là vị trí danh dự: nguyên tắc gốc khi xếp chỗ, đứng và đi cùng khách

Vì sao bên phải là vị trí danh dự, bên phải của ai mới đúng, áp vào ghế ngồi, khi đứng, khi đi bộ và chụp ảnh, kèm các ngoại lệ hay làm người mới lúng túng.

Two men in dark suits walking side by side along a bright office corridor seen from behind, the guest on the right, a young assistant two steps behind, wide angle

Trong lễ tân, vị trí bên phải của người chủ nhà hoặc người đứng đầu là vị trí danh dự, dành cho khách quan trọng nhất. "Bên phải" luôn tính theo hướng nhìn của chính người chủ, không theo hướng nhìn của người đứng xem hay của máy ảnh. Nguyên tắc này áp cho ghế ngồi, khi đứng đón, khi đi bộ cùng khách và khi xếp người hai bên ghế giữa.

Quy tắc nghe thì đơn giản, nhưng người mới làm hay nhầm ở chỗ đứng đối diện để sắp xếp nên lấy bên phải của mình làm chuẩn, kết quả là đặt khách sang trái chủ nhà. Bài này giải thích gốc của quy tắc, cách xác định bên phải cho đúng trong từng tình huống và những trường hợp được phép linh hoạt.

Vì sao bên phải được coi là vị trí trọng

Nhiều nền văn hoá có thói quen coi tay phải là tay thuận, tay làm việc chính, nên đặt người cần trọng vọng ở phía tay phải của mình là cử chỉ mời họ vào vị trí gần gũi và an toàn nhất. Qua thời gian, thói quen đó trở thành quy ước chung của lễ tân quốc tế, và lễ tân đối ngoại ở Việt Nam cũng dùng quy ước này trong buổi làm việc, lễ ký, tiệc chiêu đãi và chụp ảnh lưu niệm.

Điều quan trọng không phải là thuộc gốc tích, mà là hiểu rằng đây là một quy ước mà khách có kinh nghiệm đều biết. Khi bạn mời khách ngồi bên phải chủ nhà, khách hiểu ngay mình đang được dành vị trí cao nhất. Ngược lại, nếu khách bị xếp sang trái trong khi một người bên mình ngồi bên phải, người có kinh nghiệm sẽ nhận ra, dù họ không nói gì.

Cũng cần nói rõ: quy tắc bên phải chỉ dùng khi có một người làm trung tâm, chẳng hạn chủ nhà ở giữa, khách chính bên cạnh. Ở bàn họp hai đoàn ngồi đối diện, hai trưởng đoàn ngồi giữa mỗi phía, quy tắc này dùng để xếp thành viên toả ra hai bên trưởng đoàn của từng phía, không dùng để chia bên chủ bên khách.

Bên phải của ai: cách xác định không bao giờ nhầm

Hãy luôn tự đặt mình vào vị trí của người chủ — người đứng giữa hoặc ngồi giữa — rồi nhìn theo hướng người đó đang nhìn. Một vài mẹo dùng tại chỗ:

  • Khi sắp ghế trong phòng trống, bạn đứng sau ghế chủ toạ, quay mặt cùng hướng với ghế. Tay phải của bạn chỉ vào đâu, đó là chỗ của khách số 1.
  • Khi nhìn từ phía khán giả hoặc phía máy ảnh, bên phải của chủ nhà sẽ hiện ra ở phía TRÁI tầm nhìn của bạn. Người chụp ảnh cần nhớ điều này khi hướng dẫn mọi người đứng.
  • Khi vẽ sơ đồ gửi lãnh đạo, ghi rõ mũi tên "hướng nhìn của chủ toạ" trên sơ đồ, để người đọc không lấy hướng nhìn của mình làm chuẩn.
  • Khi dặn tài xế, lễ tân hay bảo vệ, đừng nói "đứng bên phải", hãy nói "đứng phía tay phải của giám đốc" hoặc "phía cửa sổ", để không ai phải đoán.
  • Nếu còn phân vân, nhờ một người ngồi thử vào ghế chủ toạ, hỏi họ: "Anh giơ tay phải lên giúp em", rồi đặt biển tên khách vào đúng phía đó.

Lỗi nhầm bên phải chủ yếu xảy ra lúc vội, khi người sắp xếp đứng đối diện dãy ghế. Thói quen đi vòng ra sau ghế giữa trước khi đặt biển tên giúp tránh gần như hoàn toàn lỗi này.

Áp quy tắc bên phải vào từng tình huống

Bảng dưới gom các tình huống hay gặp trong một buổi tiếp khách. Chi tiết chỗ ngồi theo từng kiểu bàn, xe và ảnh được viết riêng ở các danh mục khác của trang.

Tình huốngKhách chính ở đâuLưu ý
Phòng khách, hai ghế bành cạnh nhauGhế bên phải chủ nhàNgười đi cùng ngồi các ghế dọc hai bên theo thứ tự
Đứng đón ở sảnh, hai bên bắt tay xong đứng cạnh nhauBên phải chủ nhàCác thành viên đứng xếp hàng toả ra
Đi bộ hai người dẫn khách tham quanBên phải chủ nhàTrừ khi phía phải nguy hiểm, như mép đường xe chạy, mép sàn đang thi công
Hàng ghế có một ghế giữaGhế số 2 ở phía phải ghế giữa, số 3 phía tráiCứ thế xen kẽ phải – trái
Chụp ảnh lưu niệm hàng ngangBên phải chủ nhà, tức bên trái trong ảnhNgười chụp hướng dẫn theo hướng của người đứng giữa
Bàn tiệc trònGhế bên phải chủ tiệcKhách số 2 thường ở bên trái chủ tiệc hoặc bên phải người đồng chủ tiệc

Điểm chung của mọi dòng là: tìm người làm trung tâm, đứng vào vị trí của họ, rồi xếp từ phải sang trái theo kiểu xen kẽ. Khi không có ai làm trung tâm, chẳng hạn hai đoàn ngang nhau ngồi đối diện, ta chuyển sang nguyên tắc chủ – khách thay vì quy tắc bên phải.

Khi đi cùng khách: bên phải không phải lúc nào cũng đúng

Lúc đi bộ, quy tắc gốc là để khách đi phía tay phải của chủ nhà. Nhưng lễ tân không phải là bài thuộc lòng: mục đích cuối cùng là để khách thoải mái và an toàn. Vì vậy, khi đi dọc vỉa hè có xe chạy phía bên phải, chủ nhà nên đi phía ngoài, sát lòng đường, và để khách đi phía trong, kể cả khi điều đó đặt khách sang bên trái. Tương tự, khi phía phải là mép cầu thang không có tay vịn, khu vực máy móc đang chạy hoặc lối đi hẹp, nên nhường khách đi phía an toàn hơn.

Khi dẫn khách qua cửa, người dẫn đường có thể đi trước một bước để mở cửa, giữ cửa rồi mời khách đi qua. Lên cầu thang, người dẫn đi sau khách một bậc ở phía ngoài; xuống cầu thang thì người dẫn đi trước một bậc. Những chi tiết này không phá vỡ quy tắc bên phải, mà bổ sung cho nó: khách vẫn là người được ưu tiên, chỉ là cách ưu tiên thay đổi theo hoàn cảnh.

Câu tự hỏi khi phân vân: nếu đổi chỗ, khách có an toàn hơn và thoải mái hơn không. Nếu có, cứ đổi, và nếu cần thì nói nhẹ một câu như "Mời anh đi phía trong cho tiện ạ" để khách hiểu đây là sự chu đáo, không phải sự sơ suất.

Những ngoại lệ được chấp nhận

Khách đi kèm cấp trên của chủ nhà. Khi lãnh đạo cấp trên về đơn vị cùng với khách, ghế bên phải người chủ trì thường dành cho lãnh đạo cấp trên, trừ khi cấp trên muốn nhường cho khách. Hỏi trước, không tự quyết.

Khách có nhu cầu đặc biệt. Khách khiếm thính một bên tai, khách dùng tay trái bị đau, khách cần ngồi gần lối ra: chỗ ngồi được điều chỉnh theo nhu cầu, rồi xếp những người còn lại quanh vị trí mới.

Bố trí phòng không cho phép. Ghế bên phải chủ nhà bị cột nhà che, bị gió điều hoà thổi thẳng, hay quay lưng ra cửa. Lúc đó có thể xoay cả bộ bàn ghế, đổi ghế chủ toạ sang vị trí khác để khách chính vẫn ở bên phải mà không chịu bất tiện.

Có phiên dịch. Phiên dịch thường ngồi phía sau hoặc lệch ra cạnh, nhưng trong phòng khách nhỏ có khi phải ngồi giữa chủ và khách. Khi đó khách vẫn ở phía phải của chủ, phiên dịch lùi ra sau một chút.

Thông lệ riêng của bên khách. Một số đoàn có quy ước nội bộ khác. Nếu bên khách đề nghị cách xếp riêng cho người của họ, hãy tôn trọng trong phạm vi đoàn khách.

Ba lần nhầm bên phải hay gặp và bài học rút ra

Ví dụ giả định thứ nhất: một công ty thực phẩm ở Long An tiếp đoàn nhà phân phối. Nhân viên mới đặt biển tên từ phía cửa ra vào nhìn vào, nên trưởng đoàn khách nằm bên trái giám đốc, còn phó giám đốc của công ty lại ngồi bên phải. Không ai nói gì, nhưng trưởng đoàn khách suốt buổi phải nghiêng người qua phía phó giám đốc mới nghe rõ chủ nhà. Bài học: đặt biển tên khi đứng sau ghế chủ toạ, không đứng từ cửa nhìn vào.

Ví dụ giả định thứ hai: ở một buổi chụp ảnh lưu niệm tại trụ sở một hợp tác xã ở Đắk Lắk, người chụp hô "khách đứng bên phải" theo hướng nhìn của ống kính. Kết quả khách chính đứng bên trái chủ nhiệm hợp tác xã, ảnh gửi đi đăng bản tin nội bộ phải chụp lại. Bài học: người chụp ảnh nói theo hướng của người đứng giữa, ví dụ "mời anh trưởng đoàn đứng phía tay phải chị chủ nhiệm".

Ví dụ giả định thứ ba: khi dẫn đoàn đi qua khu xưởng, trưởng phòng kỹ thuật cố giữ khách ở bên phải mình dù phía đó là đường xe nâng chạy. Khách phải né xe hai lần. Bài học: quy tắc bên phải nhường chỗ cho an toàn, và người dẫn đường nên đi khảo sát lối đi trước buổi đón để biết đoạn nào cần đổi bên. Cả ba trường hợp đều không do thiếu hiểu biết, mà do không kiểm lại ở hiện trường trước khi khách đến.

Tự kiểm trước giờ khách đến

Anh Phúc, phụ trách hành chính một trường cao đẳng ở Cần Thơ, có thói quen dành mười phút trước mỗi buổi tiếp đoàn để đi một vòng theo đúng thứ tự dưới đây.

  1. Đứng sau ghế của người chủ trì, quay mặt cùng hướng, kiểm biển tên khách số 1 nằm phía tay phải.
  2. Đi dọc hai bên, kiểm số thứ tự xen kẽ phải – trái theo danh sách ngôi thứ đã duyệt.
  3. Đi lại con đường dẫn khách từ sảnh vào phòng, xem đoạn nào phải đổi bên cho an toàn, dặn người dẫn đường.
  4. Đứng thử ở vị trí chụp ảnh, nhờ đồng nghiệp đứng giữa, xác định bên phải của người đó nằm phía nào của phông nền.
  5. Nhắc lại với người dẫn chương trình và người chụp ảnh một câu: "Khách chính đứng phía tay phải của thầy hiệu trưởng".

Mười phút này rẻ hơn rất nhiều so với cảnh phải mời khách đứng dậy đổi chỗ trước mặt mọi người. Và nếu lỡ nhầm khi khách đã ngồi, đừng bắt khách đổi; chủ nhà có thể tự đổi chỗ của mình hoặc để nguyên đến hết buổi, sau đó rút kinh nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

Bên phải là bên phải của chủ nhà hay của người nhìn vào?

Luôn là bên phải của chủ nhà, tức người ngồi giữa hoặc đứng giữa, tính theo hướng người đó đang nhìn. Nhìn từ phía máy ảnh hoặc khán giả thì vị trí này lại hiện ra ở phía trái.

Khi chụp ảnh, khách chính đứng bên nào của tấm ảnh?

Khách chính đứng bên phải chủ nhà, nên trong tấm ảnh nhìn vào sẽ ở phía trái của chủ nhà. Người chụp cần hướng dẫn theo hướng của người đứng giữa để tránh xếp ngược.

Đi bộ cùng khách có bắt buộc để khách bên phải không?

Đó là nguyên tắc gốc, nhưng an toàn đứng trước. Nếu phía phải là lòng đường, mép cầu thang hay khu máy móc, chủ nhà nên đi phía ngoài và để khách đi phía an toàn, kể cả khi khách ở bên trái.

Có hai khách quan trọng thì người thứ hai ngồi đâu?

Khách số 1 ngồi bên phải chủ nhà, khách số 2 thường ngồi bên trái chủ nhà. Nếu có người đồng chủ trì, khách số 2 có thể ngồi bên phải người đồng chủ trì, tuỳ cách bố trí bàn.

Lỡ xếp khách sang bên trái thì có nên mời khách đổi chỗ không?

Không nên bắt khách đứng dậy đổi chỗ khi đã ngồi. Chủ nhà có thể tự dịch chuyển chỗ của mình nếu tiện, hoặc giữ nguyên đến hết buổi, sau đó rút kinh nghiệm và kiểm kỹ hơn ở lần sau.

Quy tắc bên phải có áp dụng cho bàn họp hai đoàn đối diện không?

Có nhưng theo cách khác. Hai trưởng đoàn ngồi giữa mỗi phía, thành viên mỗi đoàn được xếp xen kẽ phải – trái quanh trưởng đoàn của mình. Việc chia phía nào cho khách thì dựa theo vị trí cửa ra vào và hướng phòng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138