Ở bộ sofa tiếp khách, khách chính ngồi ghế danh dự: ghế xa cửa nhất, quay mặt ra cửa, và ở phía bên phải người chủ nhà cao nhất. Chủ nhà ngồi cạnh bên trái khách, hai bên còn lại xếp dần theo thứ bậc, người của khách về phía khách, người của chủ về phía chủ. Phiên dịch và người ghi chép ngồi hơi lùi ra sau hoặc ở ghế phụ.
Nguyên tắc nghe đơn giản, nhưng bộ sofa văn phòng hiếm khi đúng kiểu sách vở: có nơi là sofa chữ L, có nơi là một ghế dài với hai ghế đơn, có nơi chỉ là hai ghế đơn kê cạnh bàn trà. Bài này đi qua logic của ghế danh dự, rồi tả bằng chữ từng kiểu bố trí thường gặp, thêm cách xử lý khi khách đông hơn chỗ và khi khách cao hơn chủ nhà.
Vì sao có ghế danh dự: ba căn cứ để nhận ra
Ghế danh dự không phải ghế đắt nhất hay ghế to nhất. Nó được nhận ra bằng ba căn cứ dùng chung trong lễ tân hầu khắp nơi. Căn cứ thứ nhất là xa cửa ra vào, vì người ngồi sâu trong phòng được yên tĩnh, ít bị người ra vào làm phiền và có cảm giác được bảo vệ. Căn cứ thứ hai là quay mặt ra cửa hoặc ra phía rộng của phòng, để khách nhìn bao quát, thấy ai ra vào, không phải quay lưng về phía cửa.
Căn cứ thứ ba là bên phải chủ nhà. Đây là nguyên tắc gốc của ngôi thứ: vị trí bên phải người chủ trì là vị trí trọng. Vì vậy khi hai người ngồi cạnh nhau ở sofa dài hoặc hai ghế đơn kề nhau, khách ngồi bên phải chủ nhà, tính theo hướng nhìn của hai người khi đang ngồi. Đứng từ phía cửa nhìn vào, khách sẽ ở bên trái của người quan sát; đây là chỗ hay bị nhầm khi thư ký đứng ở cửa chỉ chỗ.
Khi ba căn cứ không trùng nhau, ví dụ ghế xa cửa nhất lại bị nắng chiếu, thì ưu tiên sự dễ chịu thực tế của khách. Lễ tân là để khách thấy được trọng thị, không phải để làm đúng hình học trong khi khách phải nheo mắt suốt buổi. Chỉ cần giữ được quan hệ "khách bên phải chủ" là phần lớn người tinh ý đã nhận ra sự chu đáo.
Sơ đồ tả bằng chữ cho bốn kiểu bộ sofa thường gặp
Các vị trí dưới đây đánh số theo thứ bậc: 1 là khách chính, 2 là chủ nhà cao nhất, 3 là người thứ hai bên khách, 4 là người thứ hai bên chủ, cứ thế tiếp. "Bên phải", "bên trái" tính theo hướng người đang ngồi.
| Kiểu bố trí | Khách chính (1) | Chủ nhà (2) | Người cùng đi (3, 5…) và người bên chủ (4, 6…) |
|---|---|---|---|
| Hai ghế đơn kề nhau, sofa dài đối diện | Ghế đơn xa cửa hơn, ở bên phải chủ nhà | Ghế đơn còn lại | Đoàn khách ngồi phần sofa phía gần khách chính, người bên chủ ngồi phần phía gần chủ nhà |
| Một sofa dài, hai ghế đơn ở hai đầu | Ghế đơn xa cửa hoặc giữa sofa dài nếu sofa quay mặt ra cửa | Ghế đơn bên trái khách chính | Ghế đơn đầu còn lại dành cho số 3, sofa dài chia hai nửa theo phía |
| Sofa chữ L | Ghế ở góc trong hoặc chỗ đầu cạnh dài quay ra cửa | Chỗ ngay cạnh, bên trái khách | Cạnh dài xếp tiếp phía khách, cạnh ngắn phía chủ |
| Bàn làm việc có hai ghế khách | Không dùng kiểu này cho khách quan trọng | Chủ nhà rời ghế sau bàn, ra ngồi ghế khách đối diện hoặc cạnh khách | Nếu bắt buộc dùng, kéo hai ghế ra ngồi chéo nhau, không ngăn bởi bàn |
Kiểu cuối cùng đáng nói thêm: ngồi sau bàn làm việc tiếp khách quan trọng tạo cảm giác khách đang đến xin việc hoặc báo cáo. Nếu phòng chỉ có bàn làm việc, chủ nhà nên đứng dậy, vòng ra phía trước, cùng ngồi ở hai ghế khách hoặc dời sang phòng họp nhỏ. Chi tiết nhỏ này nói nhiều hơn mọi lời chào.
Người ngồi cùng: đặt ở đâu cho đúng cả hai phía
Người thứ hai bên khách. Thường là người phụ trách trực tiếp công việc của buổi gặp, ngồi gần khách chính nhất trong số những chỗ còn lại để khách quay sang hỏi được ngay.
Người thứ hai bên chủ. Người phụ trách mảng việc tương ứng, ngồi gần chủ nhà, đối diện hoặc chéo với người thứ hai bên khách để hai người có thể trao đổi chuyên môn.
Nguyên tắc chia phía. Đoàn khách ngồi về phía khách chính, đoàn chủ về phía chủ nhà. Xếp xen kẽ chủ khách hợp với bàn tiệc hơn là buổi làm việc ở sofa, vì ở đây hai bên còn cần nhìn nhau để trao đổi.
Người lái xe, trợ lý riêng của khách. Hỏi khéo xem khách muốn họ vào cùng hay chờ bên ngoài. Nếu chờ, mời họ sang phòng chờ có nước, không để đứng ở hành lang.
Khi số người lẻ. Bên nào đông hơn thì ghế phụ đặt ở phía bên đó, không cố ép cho hai phía bằng nhau bằng cách xếp người của khách sang phía chủ.
Phiên dịch, thư ký và người ghi chép ngồi ở đâu
Phiên dịch của chủ nhà ngồi ngay phía sau, hơi chếch về bên phải hoặc bên trái của chủ nhà, đủ gần để nghe rõ và nói nhỏ. Ở bộ sofa, cách hay dùng là kê thêm một ghế đơn thấp lùi khoảng nửa bước sau chỗ giữa chủ nhà và khách chính, để một người phiên dịch phục vụ cả hai khi đôi bên đồng ý dùng chung. Nếu mỗi bên có phiên dịch riêng, mỗi người ngồi sau lãnh đạo bên mình.
Phiên dịch không ngồi chen vào sofa chính giữa hai lãnh đạo, vì làm gãy quan hệ chủ khách và khiến hai người phải nói vòng qua một người thứ ba. Cũng không nên ngồi đối diện, vì khách sẽ vô thức nhìn phiên dịch thay vì nhìn chủ nhà.
Thư ký và người ghi chép ngồi ghế phụ ở phía chủ nhà, gần cửa hơn, để có thể ra vào lấy tài liệu, rót thêm nước mà không đi ngang qua trước mặt khách. Người ghi chép cầm sổ trên đùi hoặc trên một bàn phụ thấp, không đặt máy tính xách tay mở nắp trên bàn trà, vì màn hình mở giữa bàn tạo cảm giác như một buổi lấy lời khai.
Khi khách cấp cao hơn hoặc đông hơn chỗ ngồi
Khách cao hơn chủ nhà. Nguyên tắc không đổi: khách vẫn ngồi ghế danh dự. Điều thay đổi là chủ nhà nên mời khách vào phòng trước, chờ khách ngồi rồi mới ngồi, và nếu khách là cấp trên trực tiếp thì để khách chủ động mở lời. Có bài riêng về tình huống này trong cùng chuyên mục.
Khách đông hơn ghế. Mang ghế phụ cùng kiểu từ phòng bên, đặt ở phía của đoàn khách. Người bên chủ nhà nếu cần thì đứng dậy nhường, không để khách đứng.
Nhiều khách đồng cấp từ nhiều đơn vị. Ghế danh dự cho người có chức vụ cao nhất hoặc đại diện đơn vị chủ trì đoàn; những người còn lại xếp theo danh sách ngôi thứ đã thống nhất trước.
Khách đi kèm vợ hoặc chồng. Người đi cùng ngồi cạnh khách chính, ở phía còn lại so với chủ nhà. Nếu chủ nhà cũng có người đi cùng, hai người này ngồi gần nhau để trò chuyện.
Phòng quá nhỏ. Chuyển sang phòng họp, dùng bàn chữ nhật theo kiểu hai bên đối diện. Ép tám người vào bộ sofa cho bốn người làm mất hẳn vẻ trang trọng.
Thứ tự mời ngồi, ngồi xuống và đứng dậy
Chỗ ngồi đúng mà thứ tự ngồi sai thì vẫn lộn xộn. Trình tự dưới đây dùng được cho hầu hết buổi tiếp ở bộ sofa:
- Chủ nhà đi trước nửa bước dẫn khách vào phòng, tới gần bộ sofa thì dừng lại, dùng bàn tay mở mời khách chính về phía ghế danh dự.
- Khách chính ngồi xuống trước. Chủ nhà đứng chờ, chỉ ngồi khi khách đã ngồi yên hoặc khi khách mời "anh ngồi đi".
- Người thứ hai bên chủ mời người thứ hai bên khách vào chỗ, rồi lần lượt các cặp còn lại. Người bên chủ luôn ngồi sau người bên khách cùng cặp.
- Thư ký và người ghi chép ngồi sau cùng, ở ghế phụ phía gần cửa, sau khi đã xem nước được mời đủ.
- Khi kết thúc, khách chính đứng dậy trước hoặc chủ nhà đứng dậy cùng lúc khi khách đã có dấu hiệu khép buổi. Chủ nhà không đứng dậy trước để giục khách.
- Mọi người bên chủ đứng dậy theo, nhường lối cho đoàn khách đi ra trước, chủ nhà đi cạnh khách chính để tiễn.
Với khách cao tuổi, chủ nhà có thể đỡ nhẹ khuỷu tay khi khách ngồi xuống hay đứng lên nếu khách tỏ ra cần, nhưng không nắm tay kéo. Với khách nước ngoài, giữ đúng trình tự trên là đủ, phong tục riêng từng nước nên tìm hiểu thêm trước buổi gặp.
Lỗi hay gặp ở bộ sofa và cách gỡ tại chỗ
Khách tự ngồi nhầm ghế. Không mời khách đứng dậy đổi chỗ. Chủ nhà điều chỉnh vị trí của mình cho hợp: ngồi xuống ghế bên trái khách, hoặc ghế gần nhất có thể. Sự thoải mái của khách quan trọng hơn sơ đồ.
Người bên mình ngồi trước khi khách ngồi. Dặn trước mọi người bên chủ chờ khách chính ngồi xong mới ngồi. Lỡ rồi thì đứng dậy tự nhiên khi khách vào, không cần giải thích.
Ghế danh dự thấp hơn ghế chủ. Kiểm trước khi khách tới; ghế khách lún sâu khiến khách phải ngước nhìn chủ nhà, một cảm giác rất khó chịu mà khách không nói ra.
Bàn trà quá xa. Bàn phải đủ gần để khách đặt ly mà không phải nhổm người. Kéo bàn lại trước, đừng để khách tự kéo.
Thư ký đứng chỉ chỗ bằng ngón tay. Mời bằng cả bàn tay mở, lòng bàn tay hướng lên, kèm lời "mời anh ngồi ghế này ạ". Không chỉ trỏ, không đứng chắn giữa phòng.
Câu hỏi thường gặp
Ở bộ sofa, khách nên ngồi bên phải hay bên trái chủ nhà?
Khách ngồi bên phải chủ nhà, tính theo hướng của người đang ngồi. Đứng ở cửa nhìn vào thì khách sẽ ở bên trái người nhìn, vì vậy khi chỉ chỗ từ cửa phải tự đổi hướng trong đầu để khỏi nhầm.
Ghế đơn hay sofa dài mới là ghế danh dự?
Không có quy định cứng. Ghế danh dự là ghế xa cửa, quay mặt ra cửa và ở bên phải chủ nhà. Ở nhiều phòng đó là một ghế đơn, nhưng nếu sofa dài kê quay ra cửa và ghế đơn kê sát cửa thì chỗ giữa sofa dài lại là chỗ trọng.
Chủ nhà có nên ngồi đối diện khách thay vì ngồi cạnh?
Ngồi cạnh hơi chếch về phía nhau là cách tạo không khí thân thiện mà vẫn trang trọng. Ngồi đối diện thẳng hợp với buổi hội đàm có nội dung căng hơn ở phòng họp. Ở bộ sofa tiếp khách, nên chọn ngồi cạnh.
Có nên đặt biển tên ở bộ sofa tiếp khách không?
Thường không cần, vì số người ít và chủ nhà trực tiếp mời. Chỉ cân nhắc khi đoàn trên sáu người hoặc có nhiều đơn vị, khi đó dùng phòng họp và biển tên để bàn sẽ hợp hơn sofa.
Phiên dịch có được ngồi ở sofa chính cùng hai lãnh đạo không?
Không nên. Phiên dịch ngồi ghế đơn thấp lùi sau, giữa hoặc cạnh lãnh đạo bên mình. Ngồi chen giữa sofa chính làm hai lãnh đạo phải nói vòng qua người thứ ba và làm mất quan hệ chủ khách.
Khách là phụ nữ lớn tuổi thì xếp chỗ có khác không?
Khách chính vẫn ngồi ghế danh dự theo ngôi thứ. Điều nên thêm là chọn ghế có tựa lưng chắc, độ cao vừa phải, dễ ngồi xuống và đứng lên, đặt bàn trà gần hơn để khách không phải nhổm người lấy ly.