Nguyên tắc phổ biến: cấp phó đi thay cấp trưởng được xếp theo chức vụ thật của chính mình, không nhận ngôi thứ của người vắng mặt. Tuy vậy, trong đoàn của mình người đó vẫn là trưởng đoàn, nên được ngồi vị trí đối diện chủ trì, được mời đáp từ và được tiếp đón đúng vai trò trưởng đoàn. Khi so với đại biểu của đơn vị khác trong buổi nhiều bên, người đi thay xếp theo chức thật.
Đây là tình huống thay đổi phút chót gặp nhiều nhất trong nghề lễ tân: hôm trước còn xác nhận giám đốc sẽ đến, sáng hôm sau văn phòng báo giám đốc bận, phó giám đốc đi thay. Bài này tách ba trường hợp khác nhau của "đi thay", cách ghi biển tên và lời giới thiệu, chủ nhà có nên đổi người tiếp tương ứng không, và những chỗ dễ sai.
Vì sao không nhận ngôi thứ của người vắng mặt
Ngôi thứ gắn với con người và chức vụ thật, không gắn với chiếc ghế. Khi phó giám đốc đi thay giám đốc, người đó đại diện cho đơn vị, nói tiếng nói của đơn vị, nhưng vẫn là phó giám đốc. Nếu xếp người đi thay vào đúng ngôi thứ của giám đốc trong một buổi nhiều bên, những đại biểu khác có chức vụ cao hơn người đi thay sẽ bị đẩy xuống dưới — điều này không công bằng với họ.
Nhưng trong quan hệ giữa hai bên, người đi thay vẫn là người đứng đầu đoàn. Đoàn khách không có ai cao hơn, nên vị trí trưởng đoàn thuộc về họ: ngồi đối diện người chủ trì, được mời phát biểu đáp từ, được chủ nhà đón và tiễn. Nói cách khác, ngôi thứ của người đi thay được tính theo chức thật, còn vai trò trong buổi được tính theo vị trí trưởng đoàn.
Hai điều này nghe như mâu thuẫn, nhưng trong thực tế chúng ít khi va nhau. Buổi làm việc hai bên thì người đi thay gần như luôn ở vị trí trưởng đoàn, không ai bị ảnh hưởng. Chỉ trong buổi nhiều bên, khi phải xếp người đi thay cạnh các trưởng đoàn khác, bạn mới phải phân định theo chức thật.
Ba trường hợp "đi thay" khác nhau
Cùng một chữ "đi thay" nhưng vị trí của người đi thay khác nhau tuỳ hình thức buổi làm việc.
| Trường hợp | Vị trí người đi thay | Ghi chú |
|---|---|---|
| Buổi làm việc hai bên, người đi thay dẫn đoàn | Vị trí trưởng đoàn khách, đối diện chủ trì | Biển tên ghi chức danh thật |
| Buổi nhiều bên, người đi thay là đại diện duy nhất của đơn vị | Đơn vị giữ thứ tự của đơn vị; trong số các trưởng đoàn cùng cấp, xếp theo chức thật | Không đẩy người khác xuống |
| Trưởng vắng, phó vốn đã có trong đoàn | Phó lên làm trưởng đoàn, các thành viên khác giữ nguyên | Cập nhật lời giới thiệu |
| Cử người cấp thấp hơn hẳn đi thay, ví dụ trưởng phòng thay giám đốc | Vai trò trưởng đoàn giữ nguyên; chủ nhà có thể điều chỉnh người tiếp | Xem mục người tiếp tương ứng |
Khi không rõ người đi thay có được uỷ quyền làm trưởng đoàn hay chỉ đến dự, hãy hỏi người đầu mối bên khách: "Anh Bình sẽ dẫn đoàn bên mình phải không ạ, để bên em bố trí chỗ ngồi và mời đáp từ cho đúng." Một câu hỏi tránh được việc đặt sai cả bàn.
Biển tên và lời giới thiệu cho người đi thay
Hai chỗ hay sai nhất là biển tên và lời giới thiệu, vì người chuẩn bị thường đã in sẵn từ trước theo tên giám đốc. Cách làm đúng:
- Biển tên ghi họ tên và chức danh thật của người đi thay. Không ghi tên giám đốc rồi viết thêm "dự thay", không dán đè lên biển cũ.
- Lời giới thiệu nói rõ vai trò: "Anh Nguyễn Văn Bình, Phó Giám đốc công ty, thay mặt lãnh đạo công ty dẫn đoàn." Câu này vừa đúng chức danh, vừa làm rõ người đó đang đại diện cho cả đơn vị.
- Với cơ quan nhà nước, có thể dùng cách nói "thay mặt lãnh đạo Sở" khi người đi thay được cử chính thức. Thuật ngữ trong văn bản như "thừa uỷ quyền", "thừa lệnh" thuộc về văn bản hành chính, không cần đọc lên trong lời giới thiệu.
- Trong danh sách gửi người chủ trì, gạch tên người vắng và ghi rõ người thay, để người chủ trì không lỡ lời hỏi thăm sức khoẻ giám đốc như thể giám đốc đang có mặt.
- Nếu tài liệu in sẵn có tên người vắng, không cần in lại cả bộ; chỉ cần đảm bảo biển tên, lời giới thiệu và thư cảm ơn sau buổi ghi đúng.
Một chi tiết tinh tế: chủ trì có thể gửi lời hỏi thăm người vắng mặt qua người đi thay, như "Nhờ anh chuyển lời hỏi thăm của bên em tới anh giám đốc". Câu này cho thấy chủ nhà vẫn ghi nhận người lẽ ra sẽ đến, mà không làm người đi thay thấy mình là người đến thay cho có.
Chủ nhà có nên đổi người tiếp cho tương ứng
Giữ nguyên người tiếp là cách thể hiện sự trọng thị. Nếu giám đốc bên mình đã thu xếp tiếp, việc vẫn ra tiếp phó giám đốc bên khách cho thấy chủ nhà coi trọng đơn vị khách chứ không chỉ coi trọng một người. Đây là lựa chọn an toàn nhất.
Đổi xuống cấp tương ứng là chấp nhận được. Khi giám đốc bên mình có việc khác quan trọng, có thể để phó giám đốc tiếp phó giám đốc. Nhưng hãy báo trước cho bên khách, và giám đốc nên ghé chào một lát nếu có mặt ở cơ quan.
Tránh hạ quá nhiều cấp. Khách cử phó giám đốc mà chủ nhà chỉ để một chuyên viên tiếp là tín hiệu không tốt. Ít nhất người tiếp phải ngang hoặc gần ngang cấp người đi thay.
Khi khách cử người cấp thấp hơn hẳn. Nếu giám đốc bên khách cử một trưởng phòng đi thay, chủ nhà có thể cân nhắc để phó giám đốc chủ trì thay giám đốc. Đây không phải trả đũa mà là giữ tương quan, tránh để lãnh đạo cao nhất bên mình ngồi chủ trì buổi chỉ có cấp phòng bên kia.
Buổi ký kết có yêu cầu riêng. Nếu buổi làm việc có ký văn bản, việc ai ký phụ thuộc vào thẩm quyền chứ không chỉ ngôi thứ — xem mục dưới.
Khi người đi thay sẽ ký văn bản
Ngôi thứ chỉ quyết định chỗ ngồi và trình tự; còn ai được ký văn bản thì phụ thuộc vào thẩm quyền theo điều lệ, quy chế của đơn vị và văn bản uỷ quyền. Người đi thay muốn ký thay người đứng đầu thường cần có giấy uỷ quyền hoặc quyết định phân công hợp lệ. Đây là phần pháp lý: cách làm cụ thể phụ thuộc loại hình đơn vị và loại văn bản, nên bạn cần tra văn bản pháp luật hiện hành hoặc hỏi bộ phận pháp chế của đơn vị.
Về phía lễ tân, việc của bạn là đảm bảo câu hỏi thẩm quyền được giải quyết trước giờ ký, không phải tại bàn ký. Khi nhận tin phó giám đốc sẽ đi thay, hãy báo ngay cho bộ phận phụ trách văn bản bên mình để họ trao đổi với bên khách về giấy tờ cần mang theo. Nếu còn băn khoăn về giá trị pháp lý của việc ký thay, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước buổi ký.
Ở bàn ký, người đi thay ngồi đúng vị trí người ký của bên khách, biển tên ghi chức danh thật. Không có gì cần thay đổi về bố trí, chỉ cần người dẫn chương trình đọc đúng chức danh và vai trò.
Ví dụ giả định: đổi người lúc bảy giờ sáng
Một doanh nghiệp chế biến nông sản ở Lâm Đồng hẹn làm việc với giám đốc một Sở lúc chín giờ. Bảy giờ sáng, văn phòng Sở báo giám đốc phải đi họp đột xuất, phó giám đốc phụ trách lĩnh vực sẽ dẫn đoàn. Chị Mai, thư ký tổng giám đốc doanh nghiệp, xử lý trong một giờ theo thứ tự sau.
- Xác nhận lại bằng tin nhắn với văn phòng Sở: họ tên, chức danh đầy đủ của người dẫn đoàn, các thành viên còn lại có thay đổi không.
- Báo ngay cho tổng giám đốc và hỏi: lãnh đạo vẫn trực tiếp tiếp hay giao cho phó tổng giám đốc. Tổng giám đốc quyết vẫn tiếp.
- Viết lại biển tên của trưởng đoàn khách, kiểm chính tả tên người.
- Sửa danh sách giới thiệu của người chủ trì, gạch tên giám đốc Sở, ghi thêm câu "thay mặt lãnh đạo Sở dẫn đoàn".
- Báo cho người phụ trách bữa trưa và xe đón: số người không đổi, vị trí khách chính đổi người.
- Gợi ý tổng giám đốc gửi lời hỏi thăm giám đốc Sở qua người dẫn đoàn ở đầu buổi làm việc.
Đến tám giờ rưỡi, mọi thứ đã sẵn sàng. Buổi làm việc diễn ra như kế hoạch, không ai nhận ra đã có thay đổi phút chót ngoài những người trong cuộc. Cái được ở đây là chị Mai không cố sắp xếp lại toàn bộ, mà chỉ xử lý đúng những điểm bị ảnh hưởng.
Lỗi hay gặp và cách gỡ
Quên đổi biển tên. Biển tên in sẵn tên giám đốc vẫn nằm trên bàn khi phó giám đốc đến. Luôn chuẩn bị vài biển trống và bút đẹp; khi nhận tin đổi người, việc đầu tiên là thay biển tên.
Gọi người đi thay bằng chức danh của người vắng. Người dẫn chương trình đọc theo kịch bản cũ, gọi phó giám đốc là giám đốc. Đây vừa là sai vừa gây ngượng cho người đi thay. Báo bằng giấy cho người dẫn chương trình ngay khi có thay đổi.
Đẩy người đi thay lên trên đại biểu khác. Trong buổi nhiều bên, xếp phó giám đốc Sở A lên trên giám đốc Sở B chỉ vì Sở A lẽ ra cử giám đốc. Xếp theo chức thật để giữ công bằng.
Tiếp đón lạnh nhạt vì người đến không phải người mình mong. Người đi thay mang theo tiếng nói của đơn vị. Tiếp đón họ chu đáo là cách giữ quan hệ với cả đơn vị, kể cả với người vắng mặt — họ sẽ nghe kể lại.
Câu hỏi thường gặp
Phó giám đốc đi thay giám đốc có được ngồi vị trí trưởng đoàn không?
Có. Trong đoàn của mình, người đi thay là người đứng đầu nên ngồi vị trí trưởng đoàn, đối diện người chủ trì, và được mời đáp từ. Biển tên vẫn ghi chức danh thật là phó giám đốc.
Trong buổi nhiều đơn vị, người đi thay xếp theo chức của ai?
Theo chức thật của chính họ. Đơn vị vẫn giữ thứ tự của đơn vị, nhưng khi so với trưởng đoàn của các đơn vị cùng cấp, người đi thay xếp theo chức vụ của mình để không đẩy người có chức cao hơn xuống.
Có nên ghi chữ dự thay trên biển tên không?
Không cần. Biển tên ghi họ tên và chức danh thật là đủ. Vai trò thay mặt lãnh đạo được nói rõ trong lời giới thiệu của người chủ trì.
Khách cử cấp phó đi thì chủ nhà có phải đổi người tiếp không?
Không bắt buộc. Giữ nguyên lãnh đạo bên mình tiếp là cách thể hiện sự trọng thị. Nếu đổi xuống cấp tương ứng, nên báo trước cho bên khách và tránh hạ quá nhiều cấp.
Người đi thay có được ký văn bản thay giám đốc không?
Điều đó phụ thuộc vào thẩm quyền theo điều lệ, quy chế và văn bản uỷ quyền, không phụ thuộc ngôi thứ. Nên nhờ bộ phận pháp chế hai bên thống nhất trước, tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi còn băn khoăn.
Có nên nhắc đến người vắng mặt trong buổi làm việc không?
Nên nhắc nhẹ một lần, ví dụ nhờ người đi thay chuyển lời hỏi thăm của chủ nhà tới người vắng. Không nên nhắc nhiều lần hay tỏ ra tiếc nuối, vì người đi thay có thể cảm thấy mình không được coi trọng.